Sürdürülebilir moda bilinci arttıkça, tüketiciler kıyafetlerinin hammaddelerinin etkisini daha çok sorgulamaya başladı. Pamuk, dünyada en çok kullanılan doğal elyaflardan biri olsa da, her pamuk aynı şekilde üretilmiyor. “Organik” pamuk, sentetik pestisitler, kimyasal gübreler veya genetiği değiştirilmiş tohumlar kullanılmadan yetiştirilirken​, geleneksel pamuk tarımı genellikle bu kimyasal girdilere dayanıyor. Tarımdaki bu temel fark, pamuğun çevresel ayak izinde, ekonomik sonuçlarında ve sağlık etkilerinde belirgin farklılıklara yol açıyor. Çevresel Etki: Su Tüketiminden Karbon Ayak İzine Geleneksel pamuk (konvansiyonel pamuk) üretimi, kaynak yoğun ve kirletici bir tarım şekli olarak bilinir. Büyük miktarda su kullanımına ve tarımsal kimyasallara ihtiyaç duyar; bu da ekosistemlere zarar verebilir. Örneğin, geleneksel pamuk tarımında yoğun olarak kullanılan sentetik gübreler ve pestisitler, toprak kalitesini bozup suları kirleterek biyolojik çeşitliliğe zarar verir​. Pamuk tarlalarından sızan tarım kimyasalları nehirleri ve yeraltı sularını kirletebilir; aşırı sulama ise Aral Gölü gibi su kaynaklarının kurumasına yol açmıştır​. Buna karşılık, organik pamuk tarımı sürdürülebilirlik ve toprak sağlığı üzerine odaklanır. Kimyasal girdi kullanmak yerine, organik çiftçiler rotasyonlu ekim, yeşil gübreleme ve biyolojik zararlı kontrolü gibi doğal yöntemler uygular; bu da toprağın verimini arttırır ve su tutma kapasitesini iyileştirir​ Sürdürülebilir tekstiller konusunda çalışan Textile Exchange adlı kuruluşun kapsamlı bir yaşam döngüsü analizi (LCA) çalışması, organik pamuk yetiştiriciliğinin geleneksel yöntemlere kıyasla çevresel etkileri önemli ölçüde azalttığını göstermiştir. Bu araştırmaya göre organik pamuk yetiştiriciliği, aynı miktarda lif üretimi başına sera gazı salımını %46, asitlenme (asit yağmuru potansiyeli) etkisini %70, toprak erozyonu riskini %26 ve enerji talebini %62 oranında azaltmıştır​ En çarpıcı farklardan biri su kullanımıdır: Organik pamuk tarımı, yüzey ve yeraltı sularından sağlanan mavi su tüketimini %91 gibi devasa bir oranda düşürdü​ Bunun nedeni, organik çiftliklerin çoğunlukla yağmur suyuna (yeşil suya) dayanması ve kimyasal kullanımının az olması sayesinde toprağın suyu daha iyi tutabilmesidir​ Ağır sulama yapmayıp kimyasallardan kaçınarak, organik yöntemler yerel su kaynaklarını korur ve kirliliği önler. Geleneksel pamuğun yoğun tarım uygulamalarının iklim değişimine de etkisi vardır. Konvansiyonel tarımda yaygın kullanılan sentetik azotlu gübreler, güçlü bir sera gazı olan azot protoksit (N₂O) salınmasına yol açar ve bu gübrelerin üretimi yüksek enerji gerektirir​ Benzer şekilde, pestisitlerin imalatı ve kullanımı enerji tüketimine ve karbon salımına katkıda bulunur. Organik pamuk tarımı, sentetik gübre ve pestisitleri ortadan kaldırarak bu gizli karbon maliyetlerini düşürür. Dünyanın farklı bölgelerinde (Hindistan’dan Afrika’ya kadar) yapılan çeşitli çalışmalar, organik pamuk tarımının konvansiyonel tarıma kıyasla hektar başına daha düşük karbon ayak izine ve su tüketimine sahip olduğunu tekrar tekrar ortaya koymuştur​ Özetle, organik pamuk çevresel açıdan daha küçük bir ayak izi bırakır – suyu korur, kirliliği azaltır, daha az sera gazı salar – ve gezegen için daha iyi bir seçenek olduğunu net biçimde ortaya koyar. Sağlık Etkileri: Çiftçilerden Tüketicilere Pamuk yetiştirme biçimi, hem pamuk üreticilerinin hem de pamuklu ürünleri giyen insanların sağlığını doğrudan etkiler. Geleneksel pamuk üretimi, çok sayıda pestisit ve böcek ilacının kullanımına dayanır – öyle ki, dünya genelinde kullanılan tarım kimyasallarının önemli bir bölümü pamuk için harcanır. Bu kimyasallar son derece zehirli olabilir ve uygun önlemler alınmadığında ciddi sağlık sorunlarına yol açar. Pamuk çiftçilerinin pestisit maruziyetine bağlı yaşadığı sağlık sorunları, akut zehirlenme belirtilerinden kronik hastalıklara kadar, bilimsel çalışmalarda belgelenmiştir. Burkina Faso’da yapılan kesitsel bir araştırma, geleneksel pamuk çiftçilerinin %99,7’sinin pestisit kullanımı sonrasında cilt tahrişi yaşadığını, organik pamuk çiftçilerinde ise bu oranın yalnızca %47 olduğunu ortaya koymuştur​ Benzer şekilde, şiddetli baş ağrısı gibi akut semptomlar geleneksel çiftçilerin %70’inde görülürken, organik çiftçilerin yaklaşık %35’inde rapor edilmiştir​ Bu çarpıcı fark, sentetik tarım ilaçlarından kaçınmanın çiftçilerin sağlığı üzerinde ne kadar büyük bir etki yarattığını gösteriyor. Koruyucu ekipman ve sağlık hizmetlerinin kısıtlı olduğu bölgelerde, pamuk tarımında pestisit zehirlenmeleri her yıl on binlerce insanın hayatına mal olmaktadır​ Ayrıca, yüksek fiyatlı tarım kimyasallarını satın almak için borçlanan çiftçilerin yaşadığı ekonomik stres, bazı bölgelerde intihar vakalarını artıran bir faktör olarak rapor edilmiştir​ Organik pamuk tarımı, sentetik pestisitleri tamamen devre dışı bırakarak ve daha güvenli zararlı kontrol yöntemleri kullanarak tarım işçilerini bu tehlikelerden korur. Sonuçta, organik yöntemler çiftçiler, tarım işçileri ve onların aileleri için daha sağlıklı çalışma koşulları ve yaşam alanları anlamına gelir. Tüketiciler açısından bakıldığında da organik pamuk bazı sağlık yararları sunabilir. Her ne kadar nihai pamuk lifi (örneğin bir tişörtteki kumaş) üretim sürecinde yıkandığı ve işlendiği için aktif pestisit kalıntıları barındırmasa da, organik pamuk ürünleri genellikle ağartma, boyama ve bitirme aşamalarında da daha az zararlı kimyasal kullanılacak şekilde sertifikalandırılır. Bu da organik pamuklu kumaşların, ciltte alerji veya tahriş yapabilecek kimyasal kalıntılar içermeme olasılığını artırır. Dermatologlar ve sağlık kuruluşları, %100 organik pamuktan giysilerin, özellikle hassas ciltli ve egzamalı kişilerde alerji tetikleme ihtimalinin daha düşük olduğunu belirtmektedir​ Organik pamuklu kumaş doğal olarak yumuşak ve nefes alan bir yapıya sahiptir; klorla beyazlatma veya zararlı boyalar kullanılmadığından, özellikle bebek kıyafetleri ve iç giyim gibi tenle direkt temas eden ürünlerde cilt için daha güvenli bir seçenek sunar. Özetle, organik pamuk tarımı zehirli kimyasallardan kaçınarak tarım işçilerinin sağlığını korurken, organik pamuktan yapılan ürünler de tüketicilere daha az zararlı madde içeren, hassas cilt dostu tekstiller sunar. Maliyetler, Verimler ve Geçim Kaynakları Çevre ve sağlık dışında, organik ve geleneksel pamuk arasındaki ekonomik farklılıklar da çiftçilerden moda endüstrisine ve tüketicilere kadar geniş bir yelpazeyi etkiliyor. Çiftçilik açısından bakıldığında, geleneksel pamuk bir nevi “yüksek risk-yüksek getiri” modeli sunar. Yoğun girdi kullanımı ve genetiğiyle oynanmış tohumlar sayesinde birim alandan yüksek verim alınabilir – ancak bu verim pahalı girdilerle sağlanır. Çiftçiler her ekim sezonunda patentli tohumları, sentetik gübreleri ve pestisitleri satın almak zorunda kalır, bu da ciddi bir masraf demektir. Ürün fiyatları düşük seyrederse veya rekolte beklenmedik şekilde düşerse (örneğin kuraklık ya da zararlıların direnç kazanması nedeniyle), çiftçiler borç batağına girebilir. Ne yazık ki bu durum nadir değildir: Gelişmekte olan bazı ülkelerde pamuk çiftçileri, yüksek girdi maliyetleri yüzünden borç sarmalına girip ağır sosyal bedeller ödemektedir​ Organik pamuk tarımında ise, başlangıçta yapılan harcamalar genellikle daha düşüktür; çünkü çiftçiler kendi tohumlarını kullanabilir, kimyasal gübre yerine çiftlik gübresi veya kompost kullanır ve entegre zararlı yönetimi gibi yöntemlerle pahalı kimyasallardan tasarruf eder. Öte yandan, organik yöntemler daha fazla emek gerektirebilir (örneğin, ot mücadelesi için) ve özellikle dönüşümün ilk yıllarında verim biraz düşebilir. Araştırmalar, genel olarak organik pamuk veriminin konvansiyonel yönteme kıyasla bir miktar düşük olduğunu göstermektedir – bir analiz, organik tarımda pamuk veriminin ortalama %14 daha düşük olduğunu belirtmiştir​ Ancak verimdeki bu düşüş, organik tarımı ekonomik açıdan dezavantajlı hale getirmek zorunda değil. Aynı çalışmada, organik sistemlerin daha düşük girdi maliyetleri ve organik pamuğa verilen daha yüksek fiyat sayesinde daha yüksek ekonomik getiri sağladığı tespit edilmiştir​ Pratikte, piyasa oyuncuları (iplikçiler, markalar ve tüketiciler) sürdürülebilir lifler için daha fazla ödemeye razı olabilmektedir ve bu da çiftçilerin gelirini artırır. Örneğin, bazı raporlara göre pamuk üretimini organik yönteme çeviren bir çiftçinin geliri, girdi maliyetlerinin yaklaşık %40 azalması ve organik pamuğa alıcılarca yaklaşık %20 prim ödenmesi sayesinde, toplamda %50 civarında artış gösterebilir​ Organik pamuğa ödenen bu fiyat primi, sürdürülebilir tarıma olan talebin bir yansımasıdır ve düşük verimi telafi ederek çiftçinin emeğini karşılamasına yardımcı olur. Ayrıca, organik tarımın gereği olan ürün çeşitlendirmesi (örneğin, pamuk ekilmeyen yıllarda gıda mahsulleri yetiştirmek) çiftçilere ek gelir kaynakları yaratabilir ve piyasa dalgalanmalarına veya zararlı istilalarına karşı direnç kazandırarak kırsal geçim kaynaklarını uzun vadede güçlendirebilir. Tüketiciler ve markalar cephesinde ise, ekonomik fark daha çok maliyet ve değer dengesi olarak karşımıza çıkar. Organik pamuktan üretilen giysiler genellikle biraz daha pahalıya mal edilir ve satılır. Sertifikasyon süreçleri ve sürdürülebilir tarım uygulamaları ek masraf getirdiği, ayrıca verim nispeten düşük olduğu için organik pamuk lifi fiyatı yüksektir. Tahminlere göre organik pamuklu ürünlerin fiyatı, muadil konvansiyonel ürüne kıyasla genellikle %20-30 daha yüksek olabilmektedir​ Ancak, bilinçli birçok tüketici, sunduğu çevresel ve sağlık avantajları düşünüldüğünde bu fiyat farkını ödemeye değer buluyor. Bazı markalar, organik pamuğu özellikle bebek kıyafetleri veya üst segment giyim gibi müşterinin “sağlık ve kalite” için daha fazla ödemeye istekli olduğu ürün gruplarında kullanarak bu maliyeti yönetmeye çalışıyor​ Zamanla, organik pamuğa talep arttıkça ve tarım teknikleri geliştikçe, ölçek ekonomileri sayesinde fiyat farkının azalması da olasıdır. İşin bir de “gerçek maliyet” boyutu var: Organik pamuğu tercih etmek, çevresel tahribat ve sağlık sorunları nedeniyle oluşan gizli maliyetlerin azaltılmasına katkı sağlar. Örneğin, geleneksel pamuk nedeniyle kirlenen suyun arıtılması veya sağlık problemi yaşayan işçilerin tedavisi gibi dolaylı maliyetler toplumun omuzlarındadır; organik tarım bu yükleri azalttığı için toplumsal açıdan ekonomik bir kazanım getirir. Bu açıdan bakıldığında, organik pamuklu bir ürüne biraz daha fazla para vermek, daha sağlıklı bir gezegen ve daha adil bir tarım ekonomisi için doğrudan bir yatırım gibidir. Sürdürülebilir Bir Gelecek İçin Tercihimiz Pamuk Olsun Pamuk söz konusu olduğunda, organik ve geleneksel üretim arasındaki fark sadece bir etiket meselesi değildir. Çevresel açıdan organik pamuk, çok daha düşük bir ayak iziyle öne çıkar – su tasarrufu, daha az sera gazı salımı ve toksik kimyasallardan uzak durarak daha temiz ekosistemler sağlama konusunda belirgin bir üstünlüğü vardır​ Sağlık açısından, organik tarım modeli çiftçileri ve işçileri zehirlenme riskinden kurtarırken, tüketicilere de daha temiz ve hassas cilt dostu ürünler sunar​ ​ Ekonomik açıdan bakıldığında ise organik pamuk, çiftçilerin daha istikrarlı gelir elde etmesine katkıda bulunup, geleneksel pamuğun yol açtığı çevre tahribatı ve sağlık sorunlarının gizli maliyetlerini azaltarak toplum yararına hizmet eder​ Sürdürülebilir modayla ilgilenen okurlar için bu farklılıkları anlamak çok önemlidir. Satın aldığımız her pamuklu tişört veya çarşaf, bir tedarik zincirini desteklemektedir. Organik pamuk ürünlerini tercih ettiğimizde, tarımda sürdürülebilirliği ve insan sağlığını önceliklendiren uygulamalara destek vermiş oluyoruz. Bu tercih, daha fazla markayı ve çiftçiyi organik üretime yönelmeye teşvik edebilir ve endüstri genelinde olumlu bir değişim dalgası yaratabilir. Sürdürülebilir moda sadece daha az tüketmek veya geri dönüştürmekle ilgili değil; daha iyi malzemeler seçmekle de ilgilidir. Kanıtların da gösterdiği gibi, organik pamuk; çevresel, sağlık ve ekonomik boyutların tümünde daha iyi bir malzeme seçeneği olarak karşımıza çıkıyor. Özetle, organik pamuk vs. geleneksel pamuk karşılaştırması, sürdürülebilirlik vs. yoğunluk hikâyesidir. Organik pamuk, toprağa, yetiştiricilere ve giyen kişiye saygı duyan üretim prensipleriyle, sürdürülebilir moda anlayışıyla örtüşür. Sağladığı somut faydalar ve artan bulunabilirliği ile, gardırobumuzda daha bilinçli seçimler yapmak isteyenler için öne çıkan bir alternatiftir. Bu bilgilerle donanmış olarak, organik pamuğu destekleme konusunda daha bilinçli ve güvenli adımlar atabilirsiniz – modada yapacağınız bu küçük değişim, daha sürdürülebilir bir gelecek için büyük bir katkı anlamına gelir.

Dünya tekstil sektörü, 5-7 Mart 2025’te İstanbul’da düzenlenen Texhibition fuarında bir araya geldi​. 500’ün üzerinde katılımcı firmanın yer aldığı bu uluslararası etkinlikte sürdürülebilirlik ve inovasyon temaları ön plandaydı. İklim krizi, doğal afetler ve plansız kaynak kullanımı tüm dünyada moda endüstrisini daha çevre dostu arayışlara yönlendiriyor​. Nitekim Texhibition 2025’te de su tasarruflu boyama tekniklerinden enerji verimli üretime, geri dönüşüm süreçlerinden biyobozunur ve geri dönüştürülmüş malzemelere kadar pek çok yenilik sergilendi​. Ancak bu geniş ekolojik dönüşüm yelpazesinde, bazı çığır açıcı malzemeler fuarın asıl yıldızları oldu. Yüksek Isıya Dayanıklı ve Doğa Dostu Biyobozunur Karbon Fiber Kumaş Texhibition 2025’in İnovasyon Lab alanında sergilenen en dikkat çekici ürünlerden biri, biyobozunur karbon fiberlerden üretilmiş özel bir kumaştı. Bu yumuşak teknik tekstil malzeme, 3.000°C’ye varan olağanüstü yüksek sıcaklıklara dayanabiliyor ve 7 saate kadar yangına karşı koruma sağlıyor​. Karbon fiber genellikle havacılık ve otomotiv gibi sektörlerde kullanılan, hafif ama son derece dayanıklı bir malzeme olarak bilinir. Ancak klasik karbon fiber yapılar doğada çözünmezken, burada geliştirilen kumaşın biyobozunur olması onu benzersiz kılıyor. Yüksek performansla çevre dostu özellikleri bir araya getiren bu yenilik, teknik tekstillerin geleceğine dair ufuk açıcı bir örnek sunuyor. Artık endüstri, işlevsellikten ödün vermeden sürdürülebilirliği yakalamanın mümkün olduğunu gözler önüne seriyor. Nitekim Texhibition kapsamında düzenlenen seminerlerde de biyolojik kaynaklı ve biyobozunur elyaflardaki gelişmelerin sektördeki en önemli trendler arasında olduğu vurgulandı​ Bu karbon fiber kumaş, ileride itfaiye giysilerinden endüstriyel koruyucu ekipmanlara kadar pek çok alanda hem güvenliği artırma hem de kullanım ömrü sonunda atık yükünü azaltma potansiyeline sahip bir materyal olarak görülüyor. Atıktan İlham Alan Moda - Nar Kabuğundan “Deri” Elbiseler Fuarın inovasyon alanında öne çıkan bir diğer yenilik ise nar kabuğundan üretilmiş, deri görünümlü elbiseler oldu. İlk bakışta hakiki deriyi andıran bu şık tasarımlar, tamamen atık nar kabuğu bazlı bir biyomalzemeden yapılmıştı​ Moda endüstrisinde son yıllarda ananas yaprağından mantara, kaktüsten elma posasına kadar çeşitli bitkisel deri alternatifleri geliştiriliyor. Ancak nar kabuğunun böylesi bir malzeme olarak kullanılması dünya çapında da ilk kez karşımıza çıkıyor​ Bu yeniliğin arkasında genç Türk girişimci İpek Tüysüzoğlu tarafından kurulan Pomeco adlı girişim bulunuyor. Tüysüzoğlu, atık nar kabuklarını bioaktif bileşenleri ve dayanıklı yapısı nedeniyle seçerek deriye alternatif bir ürün geliştirmeyi başarmış​ Ortaya çıkan malzeme; giyim, çanta ve ayakkabıdan otomotiv iç döşemelerine kadar gerçek veya suni derinin kullanılabildiği her alanda değerlendirilebiliyor​ Nitekim girişimci, moda sektörü için seri üretime başlamış ve ürünlerini göndermeye koyulmuş durumda; otomotiv sektörü için de laboratuvar ölçekli çalışmalarını tamamlamak üzere olduğunu belirtiyor​ Nar kabuğu bazlı bu “vegan deri” projesi, 2024 yılında otomotiv endüstrisinin yenilikçi tasarım yarışmasında 392 proje arasından birincilik ödülüne layık görülerek 900 bin TL destek de kazanmış durumda. Bu başarı, atıkların yaratıcı şekilde değerlendirilmesinin hem çevresel hem de ekonomik açıdan büyük potansiyele sahip olduğunu kanıtlıyor. Üstelik nar kabuğu türevi malzeme, geleneksel hayvansal deriye kıyasla su tüketimi ve kimyasal atık açısından çok daha düşük bir çevresel etki vaat ediyor. Texhibition’da sergilenen nar kabuğu elbiseler, ziyaretçilerin yoğun ilgisini çekerek moda tutkunlarına “atıklardan da yüksek moda ürünü çıkabilir” mesajı verdi. Moda Sektöründe Sürdürülebilirliğin Artan Rolü ve Gelecek Texhibition 2025’te sergilenen yenilikler, moda sektöründe sürdürülebilirliğin artık bir seçenek değil, ana akım bir gereklilik olduğunu açıkça gösteriyor. Günümüzde markalar, su tasarrufu, enerji verimliliği ve geri dönüşüm gibi uygulamaları üretim süreçlerine entegre ederken; aynı zamanda köklü bir dönüşüm hedefiyle tamamen yeni malzemeleri de devreye alıyor. Sektörün önde gelen etkinliklerinde, doğal kaynaklar ile tekstil tasarımı arasındaki bağ her geçen gün daha net bir biçimde vurgulanmaya başladı. Böylece sürdürülebilirliğin, malzeme seçiminden üretim tekniklerine kadar tüm aşamalardaki etkisi artık ele alınması gereken ciddi bir konu olarak öne çıkıyor. Öte yandan tüketicilerin farkındalığı arttıkça, yüksek kaliteli ve çevreye duyarlı tekstil ürünlerine talep de dünya çapında hızla yükseliyor. Özellikle Avrupa ve Kuzey Amerika pazarlarında yeşil üretim sertifikalarına ve doğa dostu koleksiyonlara sahip markalar, rekabette ciddi bir avantaja sahip olmaya başladı. Bu ortamda “döngüsel moda” kavramı da tüketici algısındaki yerini de kalıcı olarak almaya başladı. Söz konusu yaklaşım, hammaddeden nihai ürüne kadar bütün süreçlerin atık ve emisyonları en aza indirecek şekilde yeniden tasarlanmasını gerektiriyor. Texhibition’da tanıtılan biyobozunur karbon fiber kumaş ve nar kabuğundan elde edilen deri alternatifi gibi buluşlar, modanın geleceğinde bu döngüsel ekonominin yapı taşları olarak kabul ediliyor. Eğer bu yenilikler geniş ölçekli üretime uyarlanabilirse, tekstil atıklarının ve fosil yakıtlara dayalı malzemelerin kullanımı kayda değer oranda azaltılabilir. Örneğin deri üretimi için gereken hayvancılık ve tabaklama süreçlerinde doğaya binen yük azalırken, meyve suyu sektörünün atığı olan nar kabuğu da katma değeri yüksek bir ürüne dönüşebilir. Aynı şekilde, kullanım ömrünü dolduran koruyucu bir tekstilin doğada çözünebilmesi sayesinde bertaraf sürecinde ortaya çıkan çevre kirliliği riski de ortadan kalkar. Moda dünyası, gezegenimizin sınırlarına uyumlu olmanın artık bir tercih değil, zorunluluk olduğuna her zamankinden daha fazla inanıyor. Zero Waste Europe’un kapsamlı raporları da, moda ve tekstil sektörünün çevreyle uyumlu hale gelebilmesi için önemli dönüşümlere ihtiyaç duyulduğunu doğruluyor. Nitekim “hızlı moda” döneminin sınırsız tüketim anlayışı yerini yavaş yavaş yenileme, yeniden kullanma ve sorumlu üretim ilkelerine bırakıyor. Texhibition 2025’te sergilenen yenilikçi malzemeler bu dönüşümün yalnızca mümkün olmakla kalmayıp, aynı zamanda umut verici olduğunu da ortaya koyuyor. Üstelik zorlu ekonomik koşullara rağmen sektör temsilcileri, inovasyon ve sürdürülebilirlik odaklı hamleleriyle adeta betonu yarıp çıkan bir çiçek gibi direnç ve yaratıcılık sergiliyor. Geleceğin modası sadece estetik ve işlevselliği bir araya getirmekle kalmayacak, aynı zamanda doğa dostu bir anlayışla şekillenecek. Texhibition’da atılan bu adımlar, moda endüstrisinin daha yeşil bir geleceğe doğru emin adımlarla ilerlediğinin somut bir kanıtı niteliğinde. Kaynaklar: 1- Fashionating World: “Texhibition Istanbul 2025 set to showcase global textile innovations” – Mart 2025 Texhibition fuarının ölçeği ve odak noktaları hakkında bilgi. https://www.fashionatingworld.com/new1-2/texhibition-istanbul-2025-set-to-showcase-global-textile-innovations#:~:text=Texhibition%20Istanbul%2C%20a%20premier%20international,Africa%2C%20and%20the%20Middle%20East 2- ​NTV Haber: “Genç girişimci nar kabuğundan deri üretti: Otomotiv ve giyimde kullanılacak” – Pomeco girişiminin nar kabuğundan deri alternatifi projesi ve kazanılan ödül hakkında haber, Kasım 2024. https://www.ntv.com.tr/ntvpara/genc-girisimci-nar-kabugundan-deri-uretti-otomotiv-ve-giyimde-kullanilacak,zSWfLEOfyUeH8KPhmcpSQw 3- Texhibition İstanbul E-Bülten: “Fashion Has To Be Compatible With The Planet” – Zero Waste Europe raporundan moda sektörünün gezegenle uyumlu hale gelmesi gerektiğine dair vurgular, Texhibition 2024 bülten yayını. https://www.texhibitionist.com/en/e-bulten/fashion-has-to-be-compatible-with-the-planet#:~:text=Zero%20Waste%20Europe%20has%20called,in%20the%20fast%20fashion%20industry

Paris, moda dünyasının tartışmasız başkentlerinden biri olarak kabul edilir. Bu şöhretini yalnızca dünyaca ünlü markalara ev sahipliği yapmasına değil, aynı zamanda modanın tarihsel gelişimine sağladığı derin katkılara da borçlu. Peki Paris neden bu kadar özel ve etkileyici bir moda şehri olarak kabul edilir? Paris'in moda ile ilişkisi 17. yüzyılda XIV. Louis dönemine kadar uzanır. Kral, saray modasını destekleyerek Fransız stilinin tüm Avrupa'da yayılmasını sağlamış ve Paris'in moda merkezi olarak temelini atmış. Ancak şehir gerçek ününe 19. ve 20. yüzyıllarda Coco Chanel, Christian Dior ve Yves Saint Laurent gibi devrim niteliğinde işler yapan tasarımcıların öncülüğünde kavuşmuş. Bu ikonlar, moda tarihini değiştiren cesur adımları ve yenilikçi vizyonlarıyla Paris'i modanın kalbine dönüştürdüler. Paris, günümüzde de dünyanın önde gelen moda haftalarından birine ev sahipliği yapıyor. Moda tutkunları her yıl dünyanın dört bir yanından Paris'e gelerek geleceğin trendlerini keşfediyor, yenilikçi tasarımlara tanık oluyor ve moda dünyasının en önemli isimleriyle bir araya geliyor. Üstelik şehir, moda ile sanatın kesiştiği zengin kültürel etkinlikleriyle de yaratıcı ilhamın sonsuz kaynağı olmaya devam ediyor. Öte yandan Milano da moda alanındaki güçlü etkisiyle dikkat çeken bir şehir. İtalya'nın ikinci büyük kenti olmasının ötesinde, moda endüstrisinde küresel bir oyuncu olarak tanınır. Milano, özellikle tekstil, ayakkabı ve deri ürünleri gibi moda endüstrisinin temel alanlarında derin bir uzmanlığa sahip. Prada, Gucci, Armani ve Versace gibi dünya çapında markaların kök saldığı şehir, İtalyan işçiliği ve detaycılığının sembolüdür. Her yıl düzenlenen Milano Moda Haftası, şehrin küresel moda trendlerini belirleyen merkezi rolünü pekiştirir. Hem Paris hem de Milano, sürdürülebilir modanın önem kazandığı günümüzde, yenilikçi yaklaşımları ve çevre dostu girişimleriyle öne çıkmakta. Geleneksel moda anlayışının yanında, etik üretim yöntemlerini benimseyen ve sürdürülebilir malzemeler kullanan markalar, bu şehirlerin moda anlayışına yeni bir boyut kazandırıyor. İki şehir de modanın geleceğini şekillendirirken, sürdürülebilirlik ilkesini merkeze alarak sektörde devrim niteliğinde değişimler gerçekleştiriyor. Paris ve Milano, moda dünyasında yalnızca geçmişin mirasını değil, aynı zamanda geleceğin vizyonunu da temsil eden eşsiz şehirler olarak, moda ve sanatın sürdürülebilir gelişimine ilham vermeye devam ediyor.

Türkiye'de Alışveriş Merkezi (AVM) sektörü, sürdürülebilirlik konusunda kritik bir dönüm noktası olarak nitelendirilebilecek önemli bir adım attı. Alışveriş Merkezleri ve Yatırımcıları Derneği (AYD) ve Akademetre Research ortaklığında geliştirilen "AVM Sürdürülebilirlik ve Enerji Endeksi" Maslak Orjin Plaza'da gerçekleştirilen kapsamlı bir toplantıyla kamuoyuna duyuruldu. Bu girişim, Türkiye'deki AVM sektörünün enerji tüketimi ve karbon ayak izini sistematik biçimde ölçen ilk kapsamlı endeks çalışması olma özelliğini taşıyor. Endeks, alışveriş merkezlerinin elektrik, su ve doğalgaz tüketimi gibi temel enerji kaynaklarını analiz ederek, toplam kapalı alan (TKA), ortak kullanım alanı (OG) ve kiralanabilir alan (GLA) açısından detaylı raporlamalar sunuyor. Bu doğrultuda Türkiye genelindeki 13,9 milyon metrekare kiralanabilir alan üzerinden yapılan ölçümlerde, sektördeki AVM'lerin yaklaşık yüzde 20'sinin aktif katılımıyla oluşturulan veri havuzu sayesinde önemli bulgular elde edildi. Ortaya konan verilere göre, Türkiye’de AVM’lerin ortalama karbon ayak izi yılda metrekare başına 65,4 kgCO₂e düzeyinde gerçekleşti. Bu oranın büyük bölümünü elektrik kaynaklı karbon salınımı oluştururken (63,6 kgCO₂e/m²/yıl), doğalgaz kaynaklı salınımın çok daha düşük seviyelerde olduğu gözlemlendi (1,56 kgCO₂e/m²/yıl). Bu değerlerin uluslararası standartlarla kıyaslanması sonucunda, Türkiye’deki AVM’lerin karbon emisyonları açısından dünya ortalamasının altında bir performansa sahip olduğu belirlendi. Enerji verimliliği açısından henüz adım atmamış alışveriş merkezlerinin dünya genelinde 100-150 kgCO₂e/m²/yıl seviyesinde emisyona neden olduğu düşünüldüğünde, Türkiye'nin mevcut durumu umut verici olsa da sürdürülebilirlik açısından gelişime açık olduğu net şekilde anlaşılıyor. Toplantıda konuşan AYD Başkanı Nuri Şapkacı, sürdürülebilirliğin artık bir seçenek değil, zorunluluk haline geldiğini ve sektörün tüm paydaşlarıyla iş birliği içerisinde hareket ederek kapsamlı bir sürdürülebilirlik yol haritası oluşturduklarını vurguladı. AYD Sürdürülebilirlik Komitesi Başkanı Cem Eriç ise somut aksiyonların önemine dikkat çekerek sektörün karbon ayak izini azaltma noktasında net hedefler belirleyip uygulama aşamasına geçeceğinin altını çizdi. Endekste yer verilen çarpıcı gelişmelerden biri ise Güneş Enerji Sistemleri (GES) yatırımları oldu. GES kullanan AVM'lerde ortak alan elektrik tüketiminin %40,3 gibi önemli bir kısmının yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlandığı kaydedildi. Bu durum, AVM’lerin karbon ayak izinde yıllık yüzde 20’ye varan bir azalma sağlama potansiyelini ortaya koydu. Bu, sektörde yenilenebilir enerji dönüşümünün hızlı ve etkili biçimde ilerlediğinin önemli bir göstergesi. Sektör Gelişmelerine Yorumumuz Tüm bu bulgular ve girişimler, sektördeki sürdürülebilirlik bilincinin artması açısından oldukça kritik öneme sahip olsa da uygulanabilirlik ve uzun vadeli etki açısından bazı soruları da beraberinde getiriyor. AVM'lerin enerji tüketiminde sürdürülebilir uygulamaları kalıcı hale getirebilmesi için bu endeks çalışmasının şeffaflığının ve sürekliliğinin sağlanması şart. Ayrıca, elde edilen verilerin sektördeki tüm oyuncular tarafından benimsenip, aksiyon planlarının düzenli olarak takip edilmesi büyük önem taşıyor. Devlet teşvikleri ve hukuki düzenlemelerin eşlik etmemesi halinde, kısa vadede başarılı görünen girişimlerin uzun vadede sürdürülebilirliği tartışmalı kalabilir. Tüm bunlara rağmen, "AVM Sürdürülebilirlik ve Enerji Endeksi" Türkiye’nin sürdürülebilirlik alanında attığı umut verici bir adım. Ancak gerçek sürdürülebilirlik için endeksin sadece başlangıç noktası olarak değerlendirilip, sektörde zihinsel bir dönüşümün de gerçekleşmesi gerekiyor. Bu dönüşüm sağlandığı takdirde, endeks sadece rakamları ortaya koyan bir ölçüm aracı değil, kalıcı ve etkili bir sürdürülebilirlik kültürünün önemli bir taşıyıcısı olacaktır.

Eren Perakende, Sürdürülebilirlik Akademisi ve Intertek iş birliğiyle gerçekleştirilen bağımsız denetimi başarıyla tamamlayarak, perakende sektöründe “İş’te Eşit Kadın Sertifikası”nı kazanan ilk şirket oldu. Bu prestijli sertifika, şirketin kadınlara eşit fırsatlar sunma ve çeşitliliği destekleme konusundaki kararlılığını bir kez daha gözler önüne seriyor. ​ Denetim sürecinde, yönetim sistemi, işe alım ve çalıştırma, iş sağlığı ve güvenliği, tedarik zinciri ve sosyal etki gibi beş kritik alanda değerlendirme yapıldı. Eren Perakende, bu süreçten başarıyla geçerek sektörde fark yarattı.​ Kadın İstihdamına Yatırım ve Güçlü Destek Eren Perakende, çalışanlarının yüzde 44’ünü kadınların oluşturduğu bir şirket olarak, Bitlis Ham İplik Fabrikası’nda kadın istihdam oranını yüzde 65’e çıkarttı. Şirketin yönetici pozisyonlarında ise kadın oranı yüzde 30,5’e ulaştı. Şirket, kadınlara eşit fırsatlar sunarak iş hayatında kadınların yerini güçlendirmeye devam edecek.​ ‘’Hayatın Her Alanında Eşitliği Destekliyoruz’’ Eşitliğin eğitim olmadan mümkün olmayacağını vurgulayan Eren Perakende CEO’su Osman Şentürk, bu konuda sözleri olduğunu hatırlatarak, “Eşitlik, bizim için yalnızca bir değer değil, güçlü bir taahhüt. Eğitimin, fırsat eşitliğinin temel taşı olduğuna inanıyoruz. Bu bilinçle, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nü yalnızca bir kutlama günü olarak görmüyor, Darüşşafaka’nın “Eğitimde Fırsat Eşitliği” misyonuna katkıda bulunuyor ve Darüşşafaka’daki öğrencilerin eğitimine destek sağlayarak anlamlı bir adım atıyoruz. Ayrıca, Sürdürülebilirlik Akademisi ve İntertek tarafından verilen ‘İş’te Eşit Kadın’ sertifikasını almaya hak kazanan perakende sektöründeki ilk şirket olmanın gururunu yaşıyoruz. İş hayatında olduğu gibi, toplumsal alanda da eşitliği güçlendirmek için kararlılıkla çalışmaya devam edeceğiz.” dedi.​ Eren Perakende Kadın İstihdamında Sektöre Öncülük Ediyor Eren Perakende'nin bu başarısı, sürdürülebilir moda ve sanat alanında da önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Şirketin kadın istihdamına verdiği önem ve eşitlikçi politikaları, sektördeki diğer firmalara da örnek teşkil ediyor. Bu tür girişimlerin artmasıyla, moda ve sanat dünyasında daha kapsayıcı ve sürdürülebilir bir gelecek inşa edilmesi hedefleniyor.

2025 Uluslararası Kadınlar Günü için & Other Stories, disiplinlerarası sanatçı Karimah Hassan ile bir araya gelerek çok özel bir tasarım projesine imza atıyor. Bu iş birliğinin sonucu olarak, canlı renkleriyle dikkat çeken, sınırlı sayıda üretilmiş ve %100 organik ipekten oluşan zarif bir eşarp moda dünyasına sunuluyor. Sanattan İlham Alan Bir Eşarp & Other Stories ve Karimah Hassan ortaklığının ürünü olan bu eşarp, yaratıcılığı, dayanıklılığı ve kadınların birbirini destekleme gücünü vurgulayan bir sanat eseri niteliğinde. Tasarımın merkezinde, sanatçının “Sevginin Mirası Olmasına İzin Ver” adını taşıyan özel tablosundan yola çıkılarak hazırlanan canlı bir baskı bulunuyor. Karimah’ın büyük ölçekli ve enerjik resimleriyle ünlü sanat tarzı, çok kültürlü köklerini, kardeşlik duygusunu, kırılganlığı ve gücü izleyicilere aktarıyor. Bir Güç Tılsımı Olarak Tasarlandı Sanatçı, eşarbın kadınların gücünü ve seslerini kutlamalarına yardımcı olmayı amaçlayan bir “güç tılsımı” gibi tasarlandığını ifade ediyor. Her kadının kendinden bir parça bulabileceği bu sembolik aksesuar, aynı zamanda evrensel bir eylem çağrısı taşıyor: Sevginin herkes için kalıcı bir miras olmasına izin verin. Kadınların Geleceğine Katkı Kadınların dünya çapında güçlenmesini ve cinsiyet eşitliğini destekleme hedefine bağlı kalan & Other Stories, bu eşarbın satışından elde edilecek tüm geliri Hindistan’daki BM Kadın İkinci Şans Eğitim Programı’na aktaracak. Program, çeşitli nedenlerle dışlanmış kadınlara eğitim ve mesleki beceri kazandırarak onlara daha parlak bir gelecek kurma imkânı sunuyor. Böylece modanın estetik değeri, toplumsal faydayla buluşarak ilham verici bir başarı hikâyesine dönüşüyor.

Moda sektörü, sürdürülebilirlik alanında hızla gelişen yeniliklere ev sahipliği yaparken, elyaf parçalanmasından (diğer adıyla mikrofiber kirliliği) kaynaklanan çevresel riskler de giderek daha görünür hale geliyor. İşte tam bu noktada devreye giren “Behind the Break: Exploring Fibre Fragmentation” adlı yeni proje, elyaf parçalanmasının kök nedenlerine inerek sektörde fark yaratmayı hedefliyor. Elyaf Parçalanması Nedir ve Neden Önemlidir? Giydiğimiz kıyafetlerde bulunan lifler, yıkama esnasında ve günlük kullanım sırasında minik parçalara ayrılarak hava, su ve toprağa karışabiliyor. Bu parçalar, hem ekosistemleri hem de insan sağlığını tehdit ediyor. Son yıllarda bu sorunu azaltmaya yönelik çeşitli filtreleme ve toplama yöntemleri geliştirilmiş olsa da bu çabalar, ağırlıklı olarak oluşan mikrofiber kirliliğini “toplama” aşamasına odaklanıyor. Oysaki projenin en büyük yeniliği, meselenin kaynağını—yani elyafın neden parçalandığını—derinlemesine araştırmak ve kök nedenlerini bulmak. Projenin Amacı Sorunu Temelden Çözmek “Behind the Break” çalışması, Fashion for Good ve The Microfibre Consortium iş birliğinde hayata geçiriliyor. Projede, aralarında adidas, Bestseller, C&A, Inditex, Kering, Levi Strauss & Co., Norrona, ON, Paradise Textiles ve Positive Materials gibi önde gelen markalar ve üreticiler bulunuyor. Ayrıca Under Armour da proje ortağı olarak projeyi destekliyor. Bu kapsamda pamuklu örme, pamuklu dokuma ve polyester örme kumaş türlerinde elyaf parçalanmasını analiz etmek için çeşitli testler yürütülecek. Testler, Paradise Textiles, Under Armour ve Northumbria Üniversitesi’nin IMPACT+ Network laboratuvarlarında gerçekleştirilecek. Böylece farklı laboratuvarlar arasında elde edilen sonuçlar karşılaştırılarak hem mevcut veri boşlukları kapatılacak hem de test yöntemlerinin doğruluğu pekiştirilecek. Sektörel Bilginin Genişletilmesi Bu araştırma sayesinde, elyaf parçalanmasının gerçek nedenleriyle ilgili varsayımlar sorgulanacak ve elde edilen yeni bilgilerle sektörün sürdürülebilirlik yol haritası zenginleştirilecek. Liflerin neden ve nasıl parçalandığı öğrenildikçe, markalar ve üreticiler de üretim süreçlerini ve malzeme tercihlerini bu doğrultuda yeniden gözden geçirme fırsatı bulacak. Test Yöntemlerinin Geliştirilmesi: Araştırma kapsamında farklı laboratuvarlar tarafından uygulanan test teknikleri kıyaslanarak, en doğru ve güvenilir yöntemlerin belirlenmesi hedefleniyor. Veri İlişkilerinin Netleştirilmesi: Farklı test sonuçları ışığında, hangi üretim ve boyama yöntemlerinin elyaf parçalanmasını artırdığı veya azalttığı ortaya çıkarılacak. İyileştirmeleri Sürdürmek: Çalışma sonunda elde edilecek veriler, tasarım ve tedarik zinciri uygulamalarındaki iyileştirmeleri uzun vadede destekleyerek sektörün daha çevre dostu hale gelmesine yardımcı olacak. Paydaş Desteği: Proje sonucunda marka ve üreticilerin elyaf parçalanmasını azaltacak pratik stratejiler geliştirebilmesi için kılavuzlar sunulacak. Politika Oluşturma: Bilimsel verilere dayalı olarak kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği yapılarak daha etkili düzenlemeler ve politikalar geliştirmek için de önemli bir zemin oluşturulacak. Markaların Ortak Vizyonu Projenin en dikkat çekici yönlerinden biri, geleneksel olarak rekabet halinde olan pek çok büyük markanın sürdürülebilirlik adına güç birliği yapması. adidas’tan Levi Strauss & Co.’ya, Kering’den ON’a kadar sektörün önde gelen oyuncuları, kolektif bir yaklaşımla elyaf parçalanması sorununa kalıcı çözümler geliştirmeyi hedefliyor. Örneğin ON’da Tekstil İnovasyon Lideri olan Lucie Anne Martinol, proje boyunca elde edecekleri veri odaklı içgörüleri, tasarımdan üretime kadar her aşamada daha çevreci yaklaşımlar oluşturmak için kullanacaklarını vurguluyor. Paradise Textiles İnovasyon Başkanı Lewis Shuler ise doğru tasarım ve üretim süreçleriyle elyaf kirliliğini azaltma konusunda sektörü dönüştürmeye hazır olduklarını ifade ediyor. Daha Parlak Bir Gelecek İçin Ortak Çaba “Behind the Break” projesi, yalnızca moda dünyasının değil, aynı zamanda tüm endüstriyel ekosistemin de geleceğini etkileme potansiyeline sahip. Elyaf parçalanmasının önüne geçmek, sadece daha temiz bir çevre yaratmakla kalmıyor; markaların sorumlu üretim konusunda kendilerini yeniden konumlandırmasını sağlıyor. Bu, sürdürülebilirliğin lüks bir seçenek değil, zorunlu bir standart haline geldiğinin de en net göstergesi. Fashion for Good ve The Microfibre Consortium, yenilikçi projelere öncülük ederek moda sektöründe kapsayıcı bir dönüşümü mümkün kılmaya devam ediyor. Markaların iş birliği içinde yürüttüğü bu çalışma, hem ekosistemdeki tüm paydaşlar için örnek teşkil ediyor hem de geleceğin sürdürülebilir moda anlayışına ışık tutuyor. Bu geniş çaplı girişim, üretimden tasarıma kadar her aşamada “daha az kirlilik, daha çok yenilik” hedefiyle sürdürülebilir bir gelecek için kapıları aralıyor. Kısacası, “Behind the Break” hareketi sadece bir proje olmanın ötesinde, moda dünyasında sorumlu ve ileri görüşlü yaklaşımın yeni bir dönüm noktası olma yolunda ilerliyor.

Moda tarihinde iz bırakan isimlerden biri olan Vivienne Westwood, yarım asrı aşkın süredir sadece tasarımlarıyla değil, aynı zamanda aktivist kişiliğiyle de konuşulmaya devam ediyor. Onu sıradan bir moda tasarımcısından ayıran; punk akımının öncüsü olarak yaptığı cesur atılımlar, muhalif tavrını tasarımlarına yansıtması, çevreye duyarlılığı ve moda endüstrisine getirdiği sürdürülebilirlik odaklı yaklaşım oldu. Punk’ın Doğuşu ve Westwood’un Sıradışı Vizyonu 1970’lerin başında, dönemin klişelerine meydan okuyan bir tasarım bakış açısı dünyaya hüküm sürerken; Vivienne Westwood, eşi benzeri görülmemiş bir ‘protest moda’ anlayışını benimsedi. Partneri Malcolm McLaren ile Londra’daki “SEX” adlı butiklerinde sattıkları deri parçalar, güvenlik çivili tişörtler ve provokatif sloganlarla punk akımını geniş kitlelere tanıttılar. Westwood’un modada yaptığı bu başkaldırı, aslında onun aktivist ruhunun da ilk yansımalarından biriydi. Anarşiye, otoriteye ve statükoya meydan okuyan tasarımları, sadece bir moda akımı başlatmadı; aynı zamanda birçok genci özgün ve asi bir stil arayışına yönlendirdi. Aktivist Kimliği ve Toplumsal Duyarlılığı Vivienne Westwood’un aktivistliği yalnızca giyimle sınırlı kalmadı. Tasarım atölyesini sosyal adalet, insan hakları ve çevre hareketlerinin bir parçasına dönüştürmeyi başardı. Sokak protestolarından küresel kampanyalara kadar uzanan geniş bir yelpazede faaliyet gösterdi. “Climate Revolution” (İklim Devrimi) adını verdiği kampanyası, karbon ayak izini azaltma ve çevreye duyarlı bir moda anlayışı geliştirme hedefine odaklandı. Bu duruş, geleneksel moda evlerinden farklılaşmasını sağlarken, onu küresel ölçekte ikonik bir figür haline getirdi. Aynı zamanda Westwood, “Save the Arctic” gibi çevreci kampanyalara destek vererek siyasi liderlere çağrıda bulundu; moda dünyasının gücünü, kitlesel farkındalık yaratmak ve değişimi teşvik etmek için kullandı. Sürdürülebilir Moda ve Bilinçli Tüketim Mesajı Vivienne Westwood, günümüzde moda sektörünün en hayati konusu olan “sürdürülebilirlik” kavramını yıllar önce benimsemeye başladı. Üretim sürecinde geri dönüştürülebilir malzemelere öncelik vermesi, kimyasal kullanımı en aza indirgemesi ve atık yönetimine dair yenilikçi uygulamalarıyla öncü bir tasarımcı kimliği kazandı. Yavaş Moda (Slow Fashion): Hızlı tüketim döngüsüne karşı çıkarak kalıcı ve kaliteli parçalar yaratmayı hedefledi. Bu yaklaşımı tüketicilere “Daha az satın alın, daha iyi seçimler yapın” mesajıyla aktardı. Etik Üretim: Çalışan hakları ve adil ücret politikalarının savunucusu oldu. Üretim süreçlerinde şeffaflığa önem vererek tedarik zincirinde sömürüye karşı durdu. Ekolojik Duyarlılık: Organik pamuk, yün, keten gibi doğal elyaflar ve geri dönüştürülmüş materyalleri koleksiyonlarında kullanarak karbon ayak izini düşürmeye çalıştı. Westwood’un etik ve çevreci yaklaşımı, moda dünyasında giderek daha fazla sayıda tasarımcı, marka ve tüketicinin de benzer bir farkındalığa ulaşmasında önemli bir rol oynadı. Geleceğe Yön Veren Miras Vivienne Westwood, punk ruhunu yüksek moda podyumlarına taşıyıp altüst etmekle kalmadı; aynı zamanda “sorumlu tasarımcı” kavramının en önemli sembollerinden birine dönüştü. O, giyimin yalnızca estetik bir ifade değil, aynı zamanda politik bir tavır ve gezegenimize karşı taşıdığımız sorumluluk olduğunun altını çizdi. “Ethical Fashion Africa” koleksiyonu, Vivienne Westwood’un “Daha az satın alın, daha iyi seçimler yapın” felsefesini somut bir projeye dönüştürmesi açısından büyük önem taşıyordu. Genellikle haute couture ya da punk-estetik kimliğiyle tanınan tasarımcının, böylesine sahada yürüttüğü bir çalışma ile yerel topluluklara dokunması ve sürdürülebilir üretim ağlarına katkı sunması, pek çok genç tasarımcıya ilham oldu. Bu projeyle Westwood, sadece çevreci bir ses olmaktan çıkarak, “Bu işi gerçekten nasıl yapabiliriz?” sorusunu el emeğine ve döngüsel ekonomiye dayalı, yenilikçi bir yaklaşımla yanıtladı. Her parça, üzerinde çalışan insanlara istihdam sağlarken gezegene de saygıyı temsil etti. Dolayısıyla “Ethical Fashion Africa” hem çevreci duruşuyla hem de insan hikâyeleriyle moda dünyasında örnek gösterilen, ancak nedense çok da bilinmeyen bir Vivienne Westwood mirası olarak kaldı. Onun açtığı yolda ilerleyen yeni nesil tasarımcılar, özgünlük, aktivizm ve sürdürülebilirlik kavramlarını bir arada kucaklayarak moda dünyasını dönüştürmeye devam ediyor. Westwood’un vizyonu, yalnızca cesur tasarımlar değil; aynı zamanda dünyanın daha yaşanabilir bir yer olması için paylaştığımız kolektif bir ideali de temsil ediyor.

Fransa Parlamentosu, özellikle kozmetik ve giyim başta olmak üzere birçok üründe kullanılan, “sonsuza dek kimyasallar” olarak bilinen PFAS’a (Per- ve Polifloroalkil Maddeler) karşı yeni bir yasağı onayladı. Karar, söz konusu zararlı kimyasalların hem insan sağlığı hem de çevre üzerindeki etkilerinin giderek daha fazla gündeme gelmesiyle alındı. PFAS, 10.000’i aşkın sentetik kimyasaldan oluşan geniş bir aileyi temsil ediyor. “Sonsuza dek kimyasallar” (forever chemicals) olarak da bilinen PFAS (Per- ve Polifloroalkil maddeler), doğada çok uzun süre kalıcı olmaları ve insan sağlığına yönelik ciddi riskler barındırmaları nedeniyle son yıllarda dünya genelinde yoğun tartışmalara konu olmuştu. PFAS maruziyetinin, belirli kanser tiplerinden doğurganlık kaybına kadar pek çok olumsuz sağlık etkisiyle ilişkili olduğu biliniyor. Geniş Çaplı Destek ve Bazı Muafiyetler Fransız Parlamentosu üyelerinin çoğunluğu tarafından desteklenen yasa, uzun süredir çevre aktivistleri ve halk sağlığı uzmanları tarafından talep ediliyordu. Oylama öncesinde 140.000’den fazla vatandaş, milletvekillerine tasarıyı onaylamaları yönünde çağrı yaptı. Yasa, giyim ve kozmetik ürünlerinde PFAS kullanımını yasaklamayı hedefliyor. Yasanın hazırlık süreci, 2024 yılında Fransız Yeşil Milletvekili Nicolas Thierry tarafından başlatıldı. İlk taslakta pişirme kapları da bu yasak kapsamına dahildi; ancak endüstrinin yoğun lobi faaliyetleri sonucunda, alternatiflerin mevcut olmasına rağmen pişirme kapları son aşamada kapsam dışı bırakıldı. Yasa, aynı zamanda PFAS’ları çevreye yayan şirketlere yönelik bir ücret mekanizması getirerek “kirleten öder” ilkesine dayalı bir yaklaşımı benimsiyor. Bu sayede kirliliğe neden olan firmaların temizleme ve telafi çalışmalarına finansal olarak katkıda bulunması amaçlanıyor. Neden giyim ve kozmetik ürünleri? PFAS, su ve yağ tutmazlık, kirlenmeye karşı dayanıklılık, uzun raf ömrü gibi avantajlar sağladığı için tekstil ve kozmetik sektöründe sıkça kullanılıyor. Ancak bu maddeler cilt yoluyla veya hava/soluma yoluyla insan vücuduna girebiliyor ve uzun vadeli birikim yaratarak yukarıda bahsedilen olumsuz etkilere zemin hazırlayabiliyor. Yasa, tüketiciler için PFAS maruziyetini kısıtlamayı amaçlıyor. Avrupa Çapında Etkileri Olabilir Fransa, PFAS düzenlemeleri konusunda Danimarka’nın ardından adım atarken; çevre örgütleri, diğer Avrupa Birliği ülkelerinin de benzer yasaklar getirmesini veya AB düzeyinde hazırlanmakta olan “Evrensel PFAS Kısıtlaması”na destek vermesini bekliyor. Söz konusu AB kısıtlaması, bu kimyasalları giysilerden pişirme kaplarına, hatta arabalara kadar pek çok kullanım alanında grup olarak yasaklamayı ve geçiş sürecinde endüstrinin uyum sağlaması için yeterli zaman tanımayı hedefliyor. Avrupa Kimyasallar Ajansı (ECHA) çatısı altında PFAS’ın tüm kullanım alanlarını kapsayan bir kısıtlama teklifi bulunuyor. Bu teklif, tekstilden otomotive, kozmetikten mutfak gereçlerine kadar geniş bir yelpazede PFAS kullanımını kısıtlamayı planlıyor ve sanayiye geçiş sürecinde uyum sağlamaları için “cömert” olarak nitelenebilecek süreler tanıyor. Ancak büyük endüstriler, nihai düzenlemenin sektöre ağır maliyetler getireceğini savunarak süreci yavaşlatma ve değiştirme çabası içinde. Çevre kuruluşu CHEM Trust’tan Sandra Bell, “Giyim ve kozmetik ürünlerinde PFAS kullanımının yasaklanması, sağlığı konusunda endişe duyan Fransız vatandaşları için harika bir haber. Ancak pişirme kapları gibi bazı önemli ürünlerin hariç tutulması, bu olumlu adımı kısmen gölgeliyor. Şimdi Fransa’nın, AB çapında hayata geçirilmesi planlanan PFAS kısıtlamasını da kararlılıkla desteklemesi gerekiyor,” şeklinde konuştu. Yasanın Eleştirileri ve Eksikleri Her ne kadar yeni yasa Fransa’da kamuoyunun büyük desteğini almış olsa da eleştiriler de yok değil. En büyük eleştiri, pişirme kaplarının kapsam dışı bırakılmış olması. Yapışmaz tencere ve tavalar, PFAS ailesinin en bilinen kullanım alanlarından biri. Alternatif kaplamaların mevcut olmasına rağmen, endüstri lobilerinin itirazı sonucu yasanın bu kısmı çıkartıldı. Halk sağlığı savunucuları, “en fazla temas halinde olunan mutfak gereçlerinin kapsam dışı kalması, yasağın etkinliğini zayıflatır” görüşünü dile getiriyor. Ayrıca bazı uzmanlar, bu yasanın uygulanması sürecinde şeffaflığın ve tüketici bilgilendirmesinin yetersiz kalabileceğinden endişe ediyor. PFAS kimyasalları çoğu zaman ürün etiketlerinde açıkça belirtilmiyor. Bu nedenle tüketicinin hangi ürünlerde PFAS’ın bulunup bulunmadığını anlaması güç olabiliyor. Yasanın uygulanabilirliği ve denetlemelerin nasıl yapılacağı, önümüzdeki dönemde yanıt bekleyen en önemli sorular arasında yer alıyor. Tüketicilerin ve Endüstrinin Rolü Tüketiciler: PFAS konusundaki farkındalık düzeyi arttıkça, tüketici tercihlerinde değişim gözlemleniyor. Daha “temiz” etiketli, sürdürülebilir ve zehirli kimyasallardan arındırılmış ürünlere talep büyüyor. Bu talep artışı, markaları ürün formülasyonlarını değiştirmeye, daha sağlıklı ve çevre dostu alternatiflere yönelmeye zorluyor. Endüstri: Tekstil, kozmetik ve mutfak gereçleri başta olmak üzere PFAS kullanımına bağımlı sektörlerin, benzer yasa ve düzenlemelerin artacağı öngörüsüyle Ar-Ge çalışmalarına hız vereceği tahmin ediliyor. PFAS’a alternatif teknolojilerin geliştirilmesi hem çevresel hem de ekonomik açıdan rekabet gücünü artırabilir. Fransa’nın yasağı, PFAS içeren ürünlerin küresel ölçekli üretim ve ticaretinde “normların değişmeye başladığı” mesajını veriyor. İş dünyası, gelecekte daha katı küresel düzenlemelerle karşılaşacağını öngörerek kendini uyum sürecine hazırlamak zorunda kalacak. Üstelik konu sadece yerel bir çevre veya sağlık meselesi olmaktan çıkıp, rekabetçi ve yenilikçi ürün geliştirme yarışı haline de dönüşebilir. PFAS Nedir ve Neden Önemli? PFAS, Per- ve Polifloroalkil Maddeler olarak adlandırılan, 10.000’den fazla sentetik kimyasalı içeren geniş bir aileyi ifade eder. Bu kimyasalların ortak özelliği, karbon-flor bağlarının doğada çok zor parçalanmasıdır. Bu yüzden “sonsuza dek kimyasallar” nitelemesini alırlar. PFAS, su ve yağ itici özellikleri sayesinde genellikle tekstil, mutfak gereçleri (özellikle yapışmaz pişirme kapları), gıda ambalajları, yangın söndürme köpükleri, kozmetik ürünler ve endüstriyel işlemler gibi pek çok alanda yaygın olarak kullanılır. Bu maddelerin insan vücudunda ve çevrede birikme potansiyeli son derece yüksektir. Yapılan çeşitli bilimsel araştırmalar, bazı PFAS’ların: Belirli kanser türlerinin ortaya çıkış riskini artırabileceğini, Bağışıklık sistemini zayıflatabileceğini, Doğurganlığın azalmasına neden olabileceğini, Hormonal düzensizlikler ve gelişimsel bozukluklara yol açabileceğini göstermiştir. Dolayısıyla PFAS, hem insan sağlığı hem de ekosistem için kritik bir tehdit olarak değerlendirilmektedir. PFAS hakkında daha fazla bilgiyi BURADAN bulabilirsiniz

Donald Trump’ın son dönemde çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) kriterlerine yönelik eleştirileri, moda sektöründe sürdürülebilirliğe önem veren kitleler arasında yeni bir tartışma dalgası yarattı. ESG’nin şirketlerin uzun vadede topluma ve çevreye sorumlu davranması gerektiğini vurgulayan ilkeleri, moda dahil pek çok sektörde standarda dönüşürken, Trump’ın buna yönelik “fazla kısıtlayıcı”, “piyasa rekabetini bozuyor” gibi söylemleri farklı tepkilere yol açıyor. Peki bu durum moda dünyası için ne anlama geliyor? ESG ve Moda Sektörü: Nereden Nereye? ESG Nedir? Çevresel (Environmental), Sosyal (Social) ve Yönetişim (Governance) kriterlerini ifade eden ESG, şirketlerin enerji tüketiminden çalışma koşullarına, atık yönetiminden kurum içi şeffaflığa kadar geniş bir yelpazede sorumlu davranış göstermesini hedefliyor. Moda sektöründe ise ESG kriterleri, çoğunlukla sürdürülebilir materyal kullanımı, tedarik zincirinin etik koşullarda yönetimi, karbon ayak izinin azaltılması gibi konularla gündeme geliyor. Moda Dünyasında Değişen Rüzgârlar Geçmişte hızlı moda ve ucuz iş gücü temelli küresel tedarik zincirine odaklanan sektör, son yıllarda çevreyi koruma ve sosyal adaleti gözetme adına önemli dönüşümlere sahne oldu. Büyük markalar, kurum içi sürdürülebilirlik ekipleri kurmaya ve bu ekiplerin rehberliğinde sorumlu üretim, sorumlu pazarlama ve adil iş uygulamalarına gitgide daha fazla ağırlık veriyor. Tam da bu noktada ESG, moda devlerinin “yaratıcılık ve yenilik” kadar “sorumluluk” ve “şeffaflık” kavramlarını da benimsemesinin anahtarı olarak görülüyordu. Trump’ın ESG Eleştirileri: Moda Dünyasında Alarm Zilleri Siyasi Yaklaşımın Etkisi Trump’ın başkanlığı döneminde çevreci düzenlemelere ve iklim değişikliği politikalarına karşı aldığı tutum biliniyor. Şimdilerde ise ESG’ye yönelik çıkışları, şirketlerin “fazla politik” davrandığı, asıl işlevlerinin kârlılığı artırmak olduğu gibi argümanlarla süsleniyor. Bu bakış açısı, sürdürülebilir moda markalarının oluşturduğu pozitif ivmeyi sekteye uğratma riskini barındırıyor. Zira politik iklim, yasal düzenlemeleri ve tüketici algısını da etkiliyor. Yatırım ve Finansman Boyutu ESG kapsamındaki şirketler, yatırım fonları ve bankalar açısından daha düşük riskli ve uzun vadede daha kârlı olarak görülüyor. Ancak Trump’ın eleştirilerinden güç alan bazı yatırımcı grupları, ESG’yi “gereksiz regülasyon” olarak nitelendirerek, şirketleri bu alandaki çalışmalarından geri adım atmaya itebilir. Bu durum, özellikle ABD merkezli moda markalarının yeşil dönüşüm için ihtiyaç duydukları finansmanı bulmakta zorlanmasına yol açabilir. Moda Markaları Neden Endişeli? Tüketici Algısı ve Güven Tüketiciler, özellikle milenyum ve Z kuşağı, yalnızca ürünü değil, markanın değerlerini de satın alıyor. Bu yeni kitle için marka kimliğinin “çevre dostu” ve “etik” olması büyük önem taşıyor. Trump’ın ESG karşıtı söylemleri bazı tüketicilerde kafa karışıklığı yaratabileceği gibi, diğer taraftan markaların sürdürülebilirlik duruşunu daha da öne çıkarması için bir fırsat da sunabilir. Regülasyonlardaki Belirsizlik Siyasi arenada ESG kriterlerine yönelik düzenlemeler ve teşvikler, farklı yönetimlerin tutumuna göre değişiklik gösterebilir. Bu dalgalanma, uzun vadeli projeksiyonlara göre iş planı yapan moda markalarının stratejilerini bulanıklaştırıyor. Markalar bir yanda sürdürülebilirlik hedefleri belirlerken, diğer yanda politik konjonktürün getirdiği riskleri de hesaba katmak zorunda kalıyor. Tedarik Zinciri ve Global İşbirlikleri Sürdürülebilir moda çoğu zaman global işbirlikleri gerektirir. Organik pamuk tarlalarından geri dönüştürülmüş polyester üretimine, yenilikçi kumaş teknolojilerinden karbon-nötr lojistiğe kadar birçok paydaşın aynı vizyonda buluşması gerekir. ESG’nin önem kaybetmesi, bu işbirliklerinin yavaşlamasına ve finansman arayışlarının zorlaşmasına sebep olabilir. Davranışsal Ekonomi Perspektifi: Tüketici ve Marka İlişkisi Davranışsal ekonomiye göre, tüketiciler yalnızca fiyat ve kaliteyi değerlendirerek değil, duygusal ve sosyal etkilere göre de karar veriyor. Trump’ın ESG karşıtı çıkışları, “sürdürülebilirlik” vurgusunu sertleştiren ve kimlik politikasına dayalı tüketim alışkanlıklarını körükleyen bir etki yaratabilir. Yani, moda sektöründe “daha yeşil ve sorumlu olan” markalar tüketici gözünde daha net bir ayrıcalığa sahip olabilir. Bu da markalar için pazarda farklılaşma şansını artırıyor. Öte yandan, ESG’nin politik malzeme haline gelmesi, daha kararsız bir tüketici kitlesi yaratabilir. Bazı tüketiciler, bu konudaki tartışmaları gereksiz bulup sürdürülebilirlik söylemlerine şüpheyle yaklaşabilir. Bu belirsizlik ortamında, markaların tutarlı ve şeffaf bir iletişim stratejisi izlemesi kritik öneme sahip. Moda Dünyası İçin Stratejik Yol Haritası 1. Daha Güçlü İletişim ve Şeffaflık Marka hikayelerinde “neden sürdürülebilirlik?” sorusuna yanıt verin. Atılan adımlar, kullanılan materyaller ve çalışanların koşullarına ilişkin net bilgiler paylaşmak, tüketicinin güvenini pekiştirir. 2. Regülasyonları Yakından Takip ABD’de veya global ölçekte gerçekleşen siyasi ve yasal değişiklikler, işletmelerin stratejilerini doğrudan etkileyebilir. Sürekli değişen konjonktüre karşı, esnek ve uyarlanabilir bir sürdürülebilirlik planı oluşturmak önemlidir. 3. Risk Yönetimi ve Finansal Dayanıklılık ESG eleştirilerinin arttığı bir dönemde, çeşitli finansman kaynaklarına erişimi sürdürmek için paydaşlarla (yatırımcılar, bankalar, tedarikçiler) yakın ilişkiler kurmak, alternatif modeller (ör. kitle fonlaması, özel yatırım toplulukları) oluşturmak gerekebilir. 4. Teknoloji ve İnovasyonun Gücü Sürdürülebilirlik, yalnızca “daha az zarar vermek” değil, aynı zamanda “daha iyi çözümler üretmek” anlamına geliyor. Malzeme inovasyonu, döngüsel moda yaklaşımları ve karbon-nötr lojistik altyapısı gibi alanlar, şirketlere uzun vadede avantaj sağlayabilir. 5. Topluluk Odaklı Yaklaşım Markaların yerel topluluklarla beraber “sosyal sorumluluk” projeleri yürütmesi, hem sosyal hem de çevresel etkiyi artırır. Bu sayede şirketler, salt bir ticari kuruluş olmaktan öte, toplumsal ve çevresel fayda sağlayan paydaş konumuna yükselir. ESG Karşıtlığında Bile Sürdürülebilir Moda Yolculuğu Devam Ediyor Trump’ın ESG’ye yönelik sert eleştirileri, moda sektöründe sürdürülebilirlik rüzgârını tersine çevirmeye yeter mi? Muhtemelen hayır. Zira sürdürülebilirlik yalnızca politik bir tercih veya trend değil; ekosistem, toplum ve gelecek nesiller için bir zorunluluk haline geldi. Tüketici eğilimlerinden yatırım fonlarının önceliklerine kadar pek çok alanda ESG’nin önemi büyüyor. Her ne kadar siyasi rüzgârlar değişse de, sürdürülebilir moda yaklaşımı uzun soluklu olacak gibi görünüyor. Marka yöneticileri, iş modeli sahipleri ve tasarımcılar, ESG konusunu iyi okuyup, tüketicilerin gözünde “dünyaya ve insana değer katan moda” anlayışını pekiştirmeye devam etmeli. Belirsizlik dönemleri daima riskler kadar fırsatları da barındırır. Doğru strateji, kararlı duruş ve şeffaf iletişimle sürdürülebilir moda, tüm zorluklara rağmen cazibesini korumayı başaracaktır.

Londra Moda Haftası, bu yıl farklı bir ışıltıya sahne oldu: ELV Denim, %100 geri dönüştürülmüş materyallerle yarattığı sürdürülebilir lüks koleksiyonuyla moda sahnesine damga vurdu. "Yolculuk" adını taşıyan etkileyici sunum, markanın yedi yıllık inovasyon hikayesini ve geri dönüşümde ustalaşan şeffaf iş modelini kutlayan bir deneyim alanına dönüştü. Zanaatkarlığın ve Geri Dönüşümün Buluşması ELV Denim'in kurucusu Anna Foster, markanın Doğu Londra'daki atölyelerinden çamaşırhanesine kadar tüm üretim hattını Regent Street'te hayata geçirdi. Denim kumaşların toplanması, sınıflandırılması, yıkanması, kesilmesi ve dikilmesine kadar tüm süreci aşama aşama anlatan etkileşimli istasyonlar, ziyaretçilere lüks moda anlayışının yeni yüzünü gözler önüne serdi. Bunun yanında, Ciment Pleating'in pileleme sanatı ve Kiori Studio'nun geleneksel tığ işçiliği gibi el sanatlarının modern yorumları, ELV Denim'in tasarımlarıyla harmanlanarak sürdürülebilir lüksün sınırlarını genişletiyor. Geri Dönüşümle Modanın Kurallarını Yeniden Yazıyor ELV Denim’in sıradışı koleksiyonu, upcycled denim tasarımlarıyla ilgi odağı oldu. Modeller, patchwork kot pantolonlardan kontrast terzilik detaylarına, deri parçalarla zenginleştirilmiş ceketlerden pileli denim elbiselere kadar büyüleyici kombinlerle podyumda yer aldı. Özel olarak tasarlanan gösteri parçaları arasında, altı farklı kadife pantolonun birleştirilmesiyle oluşturulan dramatik kokteyl elbisesi ve hasarlı çizgili gömleklerin yeniden tasarlanarak yaratıldığı modern siluetler dikkat çekti. Anna Foster, "Başlangıçtan beri amacımız, sürdürülebilir modada yeni bir standart belirlemekti. Bu sunum sadece tasarımlarımızı sergilemekle ilgili değildi; şeffaflığın, zanaatkarlığın ve geri dönüşümün lükse nasıl yeni bir anlam kazandırabileceğini göstermekle ilgiliydi" diyerek markanın vizyonunu özetledi. Moda ve Otelcilik Sürdürülebilirlikte Buluşuyor ELV Denim, moda dünyasıyla sınırlı kalmayarak 1 Hotel Mayfair ile önemli bir iş birliğine imza attı. Otelin kullanılamaz hale gelen yatak çarşaflarının yeniden değerlendirilmesiyle oluşan beyaz el örgüsü elbise, geri dönüşüm sanatının en zarif örneklerinden biri oldu. 1 Hotel Mayfair Genel Müdürü Francois-Xavier Schoeffer, "ELV Denim ile çalışmaktan büyük mutluluk duyuyoruz. Kullanılmayan çarşaflarımızın Londra Moda Haftası'nda yeni bir yaşam bulması bizi heyecanlandırıyor" diyerek projeye duyduğu hayranlığı dile getirdi. Sürdürülebilir Modada Yeni Bir Dönem Moda endüstrisinde geri dönüşümün öncüsü olan ELV Denim, sadece bir denim markası değil; modanın kurallarını yeniden yazan bir hareket olarak öne çıkıyor. Sürdürülebilir modanın geleceğine yön verecek gibi duran marka, zamansız tasarımları ve döngüsel moda anlayışıyla fark yaratmaya devam edecek gibi. https://elvdenim.com/

Moda dünyasında stil kadar anlam da taşıyan projeleriyle öne çıkan Mavi, hayvan dostları için ilham verici bir adım atıyor. Daha önce büyük ilgi gören “Miav” tişörtlerinin ardından, şimdi de sokak hayvanlarına destek olmak amacıyla “Hav” tişörtlerini moda severlerle buluşturuyor. Mavi’nin yeni koleksiyonu, Kurtaran Ev’den sahiplenilen köpeklerin ve ailelerinin gerçek hikâyelerinden ilham alıyor. Kampanya görsellerinde bu özel dostların ve onların sevgi dolu yeni yuvalarının öne çıkarılması, sadece estetik bir duruş sergilemekle kalmıyor; aynı zamanda sokak hayvanlarının sahiplendirilmesine yönelik farkındalığı artırmayı hedefliyor. Sadece Şıklık Değil, Bir İyilik Hareketi Mavi Hav Koleksiyonu’ndan satın alınan her bir parça, Kurtaran Ev’in sokak hayvanları için yürüttüğü tedavi, barınma, beslenme ve sahiplendirme çalışmalarına doğrudan katkı sağlıyor. Aynı zamanda Mavi, sokak hayvanlarının zorlu kış şartlarında korunabilmesi için kedi ve köpek evleri oluşturuyor. Geçtiğimiz dönemde “Çözüm Yaşatmak” mottosuyla yola çıkarak Kurtaran Ev’e ait Hadımköy, Küçükçekmece ve Beşiktaş’taki geçici yaşam alanlarının kira desteğini üstlenen Mavi, bu kez HAV Koleksiyonu ile bu desteği daha da ileri taşıyor. Bu anlamlı iş birliğiyle Mavi, sadece bir moda markası olmanın ötesine geçerek, müşterilerini de sokak hayvanları için farkındalık yaratmaya davet ediyor. “Mavi’nin Desteği Bizim İçin Çok Değerli” Kurtaran Ev Yönetim Kurulu Başkanı Onur Boltürk, bu iş birliğinin önemine dikkat çekerek şunları söyledi: “Kurtaran Ev olarak her canlının hak ettiği güvenli bir yaşam alanına kavuşması için çalışıyoruz. ‘Satın Alma, Sahiplen’ bilincinin yayılması adına verdiğimiz mücadelede destekçilerimizin yanımızda olması bize güç veriyor. Mavi’nin ‘Hav’ tişörtleriyle hayata geçirdiği bu anlamlı hareket, sokak hayvanlarına karşı toplumsal sorumluluk bilincinin yayılmasına büyük katkı sağlayacak. Ayrıca, bu iş birliğinin diğer markalar için de ilham verici olacağına inanıyoruz.” Mavi, duyarlı moda anlayışını bir kez daha gözler önüne sererken, herkesin bu iyilik hareketinin bir parçası olması için çağrıda bulunuyor. Tarz sahibi olmanın yanı sıra anlamlı bir destek vermek isteyenler, HAV Koleksiyonu’nu keşfetmeye davet ediliyor. Detayları https://www.mavi.com/mavi-hav sitesinde ulaşabilirsiniz.