Moda haftaları uzun süredir yalnızca podyumlarda gördüğümüz koleksiyonlardan ibaret değil. Sezonun siluetleri, renkleri ve tasarımcıları kadar; o kıyafetlerin hangi malzemelerle, hangi coğrafyalarda ve nasıl üretildiği de artık sektörün ana gündemlerinden biri. Milano Moda Haftası sırasında düzenlenen Milano Fashion Global Summit 2026 da bu dönüşümün konuşulduğu buluşmalardan biriydi. Lüksün geleceği bugün yalnızca “ne tasarlanacak?” sorusu etrafında şekillenmiyor. Markalar aynı zamanda üretimin hızını, hammaddenin kaynağını, tedarik zincirinin ne kadar izlenebilir olduğunu ve geleneksel malzemelerin yanına hangi yeni alternatiflerin eklenebileceğini yeniden değerlendiriyor. 21–22 Eylül 2026 tarihlerinde Milano’daki Torre Velasca’da gerçekleşen zirvede Zegna’dan Gildo Zegna, Louis Vuitton ve LVMH yönetiminden Antoine Arnault, Moncler Yönetim Kurulu Başkanı Remo Ruffini, Tod’s Yönetim Kurulu Başkanı Diego Della Valle ve Kering CEO’su Luca de Meo gibi lüks sektörünün önemli isimleri bir araya geldi. Türkiye’den zirveye konuşmacı olarak katılan DESA CEO’su Burak Çelet’in gündeminde ise modanın görünür yüzünden çok, perde arkasındaki üretim sistemi vardı. Çelet, “Yollar ve Kökler – İş Dünyasının, Stil ve Yaratıcılığın Yeni Yolları” başlıklı konuşmasında Türkiye ile İtalya arasında şekillenen üretim modelini, değişen tedarik zincirlerini ve geleneksel deri üretiminin yanına eklenmeye başlayan yeni nesil biyomalzemeleri ele aldı. Ortaya çıkan temel soru ise aslında moda sektörünün bugün giderek daha sık karşılaştığı bir meseleydi: Geleceğin lüks ürünü nasıl üretilecek? Çünkü lüksü tanımlayan ölçütler değişiyor. Tasarım ve işçilik hâlâ merkezde; ancak artık üretimin ne kadar hızlı adapte olabildiği, hammaddenin ne kadar izlenebilir olduğu, çevresel ve yasal gerekliliklere nasıl cevap verdiği ve yeni malzeme teknolojilerini ne ölçüde sisteme dahil edebildiği de ürünün hikâyesinin bir parçası. Lüks sektöründe üretim modeli değişiyor Burak Çelet’e göre küresel lüks sektörü kapsamlı bir yeniden yapılanma ve konsolidasyon döneminden geçiyor. Bu değişim, markaların yalnızca satış stratejilerini değil, üretim altyapılarını da yeniden düşünmelerini gerektiriyor. DESA’nın bu süreçte benimsediği model ise B2B lüks üretim ile kendi perakende markalarını aynı yapı içerisinde buluşturan dikey entegrasyona dayanıyor. Şirket, LWG Gold sertifikalı üretim tesisinde ürün tasarımından üretime ve perakende dağıtımına kadar değer zincirinin farklı aşamalarını kendi bünyesinde yönetiyor. Çelet, bu yapının özellikle piyasa koşullarının hızla değiştiği dönemlerde üretim kapasitesinin B2B lüks üretim ile doğrudan perakende arasında yeniden dağıtılabilmesini sağladığını belirtiyor. Başka bir ifadeyle lüks üretim giderek yalnızca “nerede üretildiği” üzerinden değil, üretim sisteminin ne kadar hızlı uyum sağlayabildiği üzerinden de değerlendiriliyor. Türkiye ile İtalya arasındaki üretim ilişkisi yeniden tanımlanıyor Konuşmanın dikkat çekici başlıklarından biri de Türkiye ile İtalya arasındaki üretim ilişkisine dair oldu. DESA’nın Toskana’nın Poppi bölgesindeki üretim yatırımı, uzun yıllardır moda sektöründe gördüğümüz klasik alıcı–tedarikçi modelinden farklı bir yapı öneriyor. Çelet’e göre geçmişte Türk sanayi kapasitesi ile İtalyan lüks üretim bölgeleri arasındaki ilişki daha çok tedarik üzerinden kurulurken bugün bu ilişki stratejik bir ortaklığa dönüşüyor. Modelin bir tarafında Türkiye’nin üretim hızı, kapasitesi ve esnekliği; diğer tarafında ise İtalya’nın deri işçiliği, tasarım kültürü ve lüks üretim ekosistemi bulunuyor. DESA’nın yaklaşımı bu iki üretim kültürünü aynı yapı içerisinde buluşturmayı hedefliyor. Şirketin tamamen kendi kontrolündeki üretim tesisleri tedarik sürekliliği, mevzuata uyum ve izlenebilirlik sağlarken Milano’daki showroom ve Torino’daki dağıtım merkezleri Avrupa’daki B2B operasyonlarının merkezlerinden biri olarak konumlanıyor. Bu model aynı zamanda Türkiye’nin moda endüstrisindeki rolü açısından da dikkate değer. Çünkü küresel moda tedarik zincirlerinde Türkiye uzun yıllardır güçlü bir üretici ülke olarak yer alsa da önümüzdeki dönemde asıl tartışma, bu üretim gücünün teknoloji, tasarım, izlenebilirlik ve yüksek katma değerli üretimle nasıl birleşeceği üzerine olacak gibi görünüyor. “Şeffaf olmayan tedarik zincirleri dönemi sona erdi” Lüks sektöründeki belki de en büyük dönüşüm alanlarından biri tedarik zincirleri. Markalar artık yalnızca ürünün nerede üretildiğini değil, hammaddenin kaynağından üretim sürecine kadar çok daha fazla veriyi takip etmek zorunda. Çelet de konuşmasında izlenebilirlik ve çevresel uyumluluğun artık lüks markalar için üretim mimarisinin temel unsurlarından biri haline geldiğini vurguladı. DESA’nın üretim altyapısında LWG Gold standartlarında faaliyet gösteren tabakhane, güneş enerjisi kullanılan üretim tesisleri, su geri dönüşümü, kimyasal yönetimi ve ham deriden bitmiş ürüne uzanan izlenebilirlik sistemleri bulunuyor. Ancak sektörün önündeki dönüşüm yalnızca mevcut üretim süreçlerinin daha şeffaf hale gelmesiyle sınırlı değil. Yeni malzemeler de bu dönüşümün giderek daha önemli bir parçasına dönüşüyor. Derinin yanına yeni bir malzeme sınıfı ekleniyor Çelet’in Milano’daki konuşmasının dikkat çekici bölümlerinden biri de DESA’nın Kaliforniya merkezli Türk-Amerikan biyoteknoloji şirketi GOZEN ile yürüttüğü çalışmalar oldu. Bu iş birliği kapsamında geliştirilen Lunaform, hayvansal olmayan yeni nesil bir biyomalzeme. DESA, doğal deri konusundaki üretim uzmanlığını sürdürürken bu tür yeni materyalleri deri üretiminin yerine geçen bir alternatiften çok tamamlayıcı bir büyüme alanı olarak değerlendiriyor. Çelet’in işaret ettiği değişimin arkasında ise daha geniş bir küresel hareket var. Kering CEO’su Luca de Meo, grubun hayvansal deri kullanımını 2030 yılına kadar yüzde 30 azaltmayı hedeflediğini açıklamıştı. Tesla ve Apple gibi teknoloji şirketlerinin de ürünlerinde hayvansal deri kullanımından uzaklaşması, malzeme dünyasındaki dönüşümün yalnızca moda sektörüne özgü olmadığını gösteriyor. Bu nedenle deri üreticileri açısından soru giderek değişiyor: Yeni nesil malzemeler geleneksel derinin rakibi mi olacak, yoksa üretim ekosisteminin yeni bir parçasına mı dönüşecek? DESA’nın yaklaşımı ikinci ihtimal üzerine kuruluyor. Laboratuvardan fabrikaya geçiş mümkün mü? Yeni nesil malzemelerin önündeki en önemli sorunlardan biri yıllardır aynı: laboratuvar ortamında geliştirilen birçok yenilik endüstriyel ölçekte üretime geçtiğinde maliyet, performans ya da mevcut üretim altyapılarıyla uyumluluk sorunlarıyla karşılaşıyor. Lunaform’un dikkat çeken tarafı da burada ortaya çıkıyor. DESA’nın yeni yatırımı NUERA çatısı altında üretilecek malzeme, şirketin verdiği bilgilere göre geleneksel tabakhanelerde bulunan mevcut makine parkıyla, ilave büyük ölçekli ekipman yatırımı gerektirmeden işlenebiliyor. Bu özellik biyomalzemeler açısından önemli bir soruya temas ediyor. Çünkü geleceğin malzemelerinin yaygınlaşabilmesi için yalnızca sürdürülebilir ya da yenilikçi olmaları yetmiyor; mevcut endüstriyel üretim sistemlerine de entegre olabilmeleri gerekiyor. Lunaform bu açıdan yalnızca yeni bir materyal olarak değil, biyofabrikasyon ile geleneksel deri üretimi arasında kurulmaya çalışılan bir köprü olarak değerlendirilebilir. Geleceğin lüksü malzemeden önce sistem olabilir Milano’da yapılan konuşmanın ortaya koyduğu tablo aslında lüks sektöründe yaşanan daha büyük bir değişime işaret ediyor. Uzun yıllar boyunca lüksün temel kavramları zanaatkârlık, nadir malzemeler ve kusursuz işçilikti. Bunlar hâlâ önemini koruyor. Ancak yanlarına artık başka kavramlar ekleniyor: izlenebilirlik, mevzuata uyum, üretim esnekliği, teknoloji, malzeme inovasyonu ve tedarik zinciri şeffaflığı. Belki de bu nedenle geleceğin lüksünü yalnızca yeni çantalar, yeni koleksiyonlar ya da yeni materyaller üzerinden değil, bu ürünlerin arkasındaki üretim sistemleri üzerinden konuşmaya başlayacağız. Türkiye ile İtalya arasında kurulan üretim modeli ve Lunaform gibi yeni nesil materyaller de bu dönüşümün hangi yöne ilerleyebileceğine dair dikkat çekici örneklerden biri.

Sürdürülebilirlik artık moda ve sanatta bir niyet değil, üretimden tasarıma sistemi dönüştüren bir gündem. Eylül 2026’da döngüsel moda, yapay zekâ destekli tasarım, tekstilden tekstile geri dönüşüm, ikinci el sisteminin sorunları, kürksüz moda haftaları ve sürdürülebilir sanat pratikleri öne çıktı. BiModaHayat olarak ayın dikkat çeken gelişmelerini bir araya getirdik. Gelin detaylara birlikte bakalım. Her hafta, bilinmesi gereken sürdürülebilir moda haberlerini, ardındaki bağlamı ve sürdürülebilir moda ve sanatta en merak edilenleri e-posta ile almak istersen web sitemize Abone Ol Dünyada Sürdürülebilir Moda ve Tekstil Gündemi Canan Dağdeviren New York’ta Mor Cepken’le Yürüdü Geçtiğimiz hafta New York’ta podyumlarda alışıldık moda hikâyelerinden oldukça farklı bir karşılaşma yaşandı. Bir tarafta Canan Dagdeviren Bir tarafta bilim. Diğer tarafta moda, sanat, zanaat ve kumaşların üzerinde taşınan kadın hafızası vardı. Detaylar: bimodahayat.com Moda devleri ikinci el giysi ihracatının yarattığı atık sorununa ortak model arıyor adidas , BESTSELLER , H&M Group ve Inditex , Gana merkezli The Or Foundation ile Apparel Recovery Coalition’ı başlattı. İki yıllık çalışma, Avrupa ve diğer pazarlardan ihraç edilen ikinci el kıyafetlerin atık yükünün yalnızca alıcı ülkelere bırakılmaması fikrinden hareket ediyor. Amaç; yeniden kullanım, ileri dönüşüm, geri dönüşüm ve atık yönetiminin finansmanında üretici sorumluluğunu sınır ötesine taşıyabilecek bir model geliştirmek. circle-economy.com Resmi/kurumsal kaynak: Circle Economy – Apparel Recovery Coalition Tekstil geri dönüşümünde büyüme var, ancak hammadde sorunu çözülmüş değil Fashion for Good , 10 Eylül’de yayımladığı The State of Textile Recycling H1/2026 değerlendirmesiyle tekstilden tekstile geri dönüşüm yatırımlarının ilerlediğini ancak sektörün ölçeklenmesinin hâlâ kaliteli post-consumer tekstile erişim, ayıklama ve ön işleme kapasitesine bağlı olduğunu ortaya koydu. Başka bir deyişle geri dönüşüm teknolojisinin gelişmesi tek başına yeterli değil; atığın doğru biçimde sisteme girebilmesi gerekiyor. Fashion for Good Resmi kaynak: Fashion for Good – The State of Textile Recycling H1/2026 Avrupa’da tekstil döngüselliği “geri dönüşümden fazlası” olarak ele alındı 22–24 Eylül’de Antwerp’te gerçekleştirilen ECOSYSTEX Conference 2026, altı AB destekli projeyi bir araya getirerek tekstil döngüselliğini yalnızca geri dönüşüm üzerinden değil; tasarım, yeniden kullanım, tüketici davranışı, malzeme verisi ve iş modelleri üzerinden tartıştı. Aynı dönemde dört yıllık CISUTAC projesi de test edilmiş teknolojiler, açık veri ve politika önerilerinden oluşan sonuçlarını açıkladı. Textile Platform Resmi kaynak: Textile ETP – ECOSYSTEX ve CISUTAC Döngüsel moda artık tasarım kararlarını doğrudan finansal kararlara bağlıyor Ellen MacArthur Foundation , Eylül ayında moda ve tekstil sektörüne ilişkin yeni değerlendirmesinde Avrupa’daki EPR sistemleri, eko-modülasyon ve yaklaşan eko-tasarım düzenlemelerinin markalar için tasarım kararlarını giderek ekonomik bir meseleye dönüştürdüğünü vurguladı. Bir ürünün tamir edilebilirliği, dayanıklılığı veya geri dönüştürülebilirliği artık yalnızca sürdürülebilirlik departmanının konusu değil; doğrudan maliyet ve mevzuat konusu haline geliyor. Ellen MacArthur Foundation Resmi kaynak: Ellen MacArthur Foundation – Fashion and textiles Londra Moda Haftası’nda ikinci el malzeme podyuma taşındı Oxfam ’ın Second Hand September kampanyası kapsamında Eunice Olumide , London Fashion Week sırasında bağışlanmış kıyafetler, kumaş artıkları ve yeniden değerlendirilmiş malzemelerden oluşan bir koleksiyon sundu. Buradaki önemli nokta yalnızca ikinci el kıyafetin yeniden giyilmesi değil; mevcut tekstil stokunun tasarım için bir hammadde olarak görülmesi. Oxfam GB Resmi kaynak: Oxfam – Second Hand September / London Fashion Week Satılamayan ikinci el kıyafetler tasarımcılara teslim edildi İngiltere merkezli Crisis , UNSOLD. RETOLD projesinde LUEDER dahil 12 tasarımcı ve üreticiyi, satılamadığı için geri dönüşüme gönderilecek bağışlanmış kıyafetlerle buluşturdu. Proje ikinci el ekonomisindeki az konuşulan bir soruya odaklanıyor: Bağışlanan ama yeniden satılamayan giysilere ne oluyor? Crisis Resmi kaynak: Crisis – UNSOLD. RETOLD Sürdürülebilir tekstil inovasyonunda odak artık “çalışıyor mu?” değil, “ölçeklenebilir mi?” 23 Eylül’de Londra’da düzenlenen UKFT Sustainability Conference, deniz yosunu bazlı elastik liflerden tarımsal atıklardan geliştirilen tekstillere, PFAS içermeyen kaplamalardan yapay zekâ destekli tasarıma kadar farklı teknolojileri bir araya getirdi. Programın ortak sorusu ise oldukça netti: Laboratuvarda başarılı olan sürdürülebilir çözümler ticari ölçekte nasıl uygulanacak? UKFT Resmi kaynak: UKFT – Sustainability Conference 2026 Otel Tekstilleri İkinci Hayatını Sanatta Buluyor Kapadokya, İstanbul ve Ankara’daki otellerden toplanan tekstillerin dönüştürüldüğü çalışma; döngüsel ekonomi, yerel üretim bilgisi ve sanatı aynı süreçte buluşturuyor. Ortaya çıkan eser, 23–27 Eylül 2026 tarihleri arasında Tersane İstanbul’da düzenlenen Contemporary Istanbul’un 21. edisyonunda izleyiciyle buluşuyor. Barcelo Hotel Group Regen Detaylar : bimodahayat.com AB’de “yeşil”, “çevre dostu” gibi ifadeler için yeni dönem başladı 27 Eylül 2026 itibarıyla AB'nin Empowering Consumers for the Green Transition kuralları uygulanmaya başladı. Genel ve kanıtlanmamış “yeşil”, “çevre dostu” gibi ifadeler kısıtlanırken; yalnızca karbon dengelemesine dayanarak ürünlerin “karbon nötr” olarak sunulması ve doğrulanmamış sürdürülebilirlik etiketlerinin kullanılması da yasak kapsamına giriyor. Moda markaları açısından bunun anlamı açık: çevresel iddia artık yalnızca yaratıcı bir pazarlama söylemi değil, kanıtlanması gereken bir tüketici hukuku meselesi. Energy Resmi kaynak: European Commission – Empowering Consumers for the Green Transition Eylül 2026’da sürdürülebilir sanat dünyasında öne çıkanlar Bir Sanat Fuarından Geriye Kalan 10 Ton Malzeme Yeniden Sanata Dönüştürülüyor Contemporary Istanbul’un 21. edisyonunda binlerce ziyaretçi, yüzlerce sanatçı ve binden fazla eser Tersane İstanbul’da bir araya geldi. Ancak büyük ölçekli bir sanat organizasyonunun geride bıraktıkları yalnızca sergiler, yeni karşılaşmalar ve sanat piyasasına ilişkin tartışmalar değil. Fuar sırasında ortaya çıkan yaklaşık 10 ton atığın ayrıştırılarak yeniden değerlendirilmesi ve bir bölümünün sanat üretiminde kullanılması planlanıyor. Detaylar: bimodahayat.com Kaynak: Wilco Group Mehmet AVCI Varşova’da bir çeşme, iklim krizinde suyun anlamını sorguluyor Varşova Modern Sanat Müzesi, Dominika Olszowy’nin Sand Fountain adlı yeni kamusal sanat müdahalesini 10 Eylül’de açtı. Çalışma, giderek sıklaşan sıcak hava dalgaları çağında çeşmeyi yalnızca dekoratif bir kent nesnesi değil, serinleme ve suya erişim meselesinin sembolü olarak ele alıyor. artmuseum.pl Resmi kaynak: Museum of Modern Art in Warsaw – Sand Fountain New York’ta sanat yalnızca iklim krizini anlatmıyor, çözüm aracına dönüşüyor Climate Week NYC kapsamında açılan ReTooling: Art, Ecology, and Climate Adaptation, sanatın çevresel sorunları temsil etmekten çıkıp doğrudan bir ekolojik araç haline gelip gelemeyeceğini sorguluyor. Sergide gölge eşitsizliğinden güneş ışığından su üretmeye, görünmeyen çevresel sistemlerin görünür kılınmasından iklim adaptasyonuna uzanan işler yer aldı. MESH_arts Kurumsal kaynak: MESH_ARTS – ReTooling Hindistan’da bitkiler sanatın fonu değil, ana karakteri oldu Yeni Delhi’deki Kiran Nadar Museum of Art , Inheritors of Earth sergisini 9 Eylül’de açtı. Sergi bitki yaşamını insanların kullandığı veya koruduğu pasif bir kaynak olarak değil, insanla aynı dünyayı paylaşan bağımsız aktörler olarak ele alıyor. Ekolojik sanatın giderek daha fazla insan-merkezli bakışın dışına çıktığını gösteren örneklerden biri. KNMA Resmi kaynak: Kiran Nadar Museum of Art – Inheritors of Earth Zeliha Sunal'dan Dünya Temizlik Günü Etkinliği ve İzmir'de Kitap İmza Günleri Sanatçı Zeliha Sunal, 20 Eylül Dünya Temizlik Günü kapsamında Küçükçekmece Belediyesi Kent Konseyi ile İstanbul Aydın Üniversitesi öğrencilerinin birlikte gerçekleştirdiği etkinliğe katıldı. Katılımcılar, Küçükçekmece Gölü çevresinin temizliği için birlikte harekete geçti. Etkinliğe göl kenarında piknik yapan ailelerin de katılmasıyla çevreye sahip çıkma çağrısı daha geniş bir buluşmaya dönüştü. Zeliha Sunal İstanbul Aydın Üniversitesi Küçükçekmece Belediyesi ABD’de iklim krizi bölgesel sanat pratiğinin merkezine yerleşti 10 Eylül’de başlayan Eco-Social Realism, Philadelphia çevresindeki birçok sanat kurumuna yayılan çok mekânlı bir sergi. Proje iklim krizinin yalnızca görsel temsilini değil; altyapı, bölgesel ekoloji, üretim biçimleri ve toplulukların çevreyle kurduğu ilişkileri sanat üzerinden araştırıyor. exhibits.haverford.edu Resmi kaynak: Eco-Social Realism / Haverford College Slovakya’da çevre hareketinin kendisi bir sanat sergisinin konusu oldu Avrupa Kültür Başkenti Trenčín 2026 programındaki The Thin Green Line, iklim krizi, biyolojik çeşitlilik kaybı, kirlilik ve çevre aktivizmini bir araya getiriyor. Sergi yalnızca doğayı konu alan eserlerden oluşmuyor; çevre hareketinin son yıllardaki yükselişini, kırılmalarını ve politik koşullarla ilişkisini de sorguluyor. Trenčín 2026 Resmi kaynak: Trenčín 2026 – The Thin Green Line Toronto’da endüstrinin doğa ve kültür üzerindeki kesintileri sanatın konusu Art Museum at the University of Toronto ’da 16 Eylül’de açılan Over and Over Again, büyük ölçekli endüstrinin doğal çevre ve kültürel geleneklerde yarattığı kırılmaları ele alıyor. Serginin odağında tekrar, dönüşüm ve doğal sistemlerin döngüselliği bulunuyor. Art Museum at the University of Toronto Resmi kaynak: Art Museum at the University of Toronto – Over and Over Again Suudi Arabistan’da müzenin sergi duvarları bile yeniden kullanımın parçası Ithra’nın Net Zero sergisi, 17 uluslararası ve iki Suudi sanatçının sürdürülebilirlik ve küresel ısınmaya odaklanan işlerini bir araya getirdi. Serginin ilginç yanı yalnızca içeriği değil: 3D baskılı galeri duvarlarının sergi sonrasında yeniden kullanılması, onarılması veya başka işlevlere dönüştürülmesi için ziyaretçilerden fikir toplanıyor. Böylece sürdürülebilirlik serginin temasından serginin fiziksel üretimine taşınıyor. ithra.com Resmi kaynak: Ithra – Net Zero Exhibition “Küresel ısınma gerçektir” temalı sergi ABD’de açıldı New Mexico’daki Museum of Encaustic Art, Global Warming is REAL: Resilience sergisini 12 Eylül’de açtı. Jürili sergi, sanatçıların iklim krizine dayanıklılık kavramına nasıl yaklaştığını farklı balmumu ve encaustic teknikleri üzerinden görünür kılıyor. eainm.com Resmi kaynak: Museum of Encaustic Art – Global Warming is REAL: Resilience Sürdürülebilirlik artık moda ve sanatta yalnızca “daha çevreci ürünler” üretmekten ibaret değil. Eylül ayında gördüğümüz tablo; mevzuatın sertleştiği, tekstil atığının kimin sorumluluğunda olduğunun yeniden tartışıldığı, geri dönüşümün altyapıya dönüştüğü ve sanatın ekolojik krizi yalnızca temsil etmek yerine onunla doğrudan ilişki kurmaya başladığı bir döneme işaret ediyor.

Norwich University of the Arts, Sürdürülebilir Moda Haftası kapsamında yalnızca öğrencilerini değil; müzeleri, perakendecileri, ikinci el girişimlerini ve şehir sakinlerini aynı programda buluşturuyor. Ortaya çıkan model ise, moda eğitiminde giderek daha fazla tartışılan bir soruyu yeniden gündeme getirdi.Sürdürülebilirlik öğrencilere ayrı bir ders olarak mı anlatılmalı, yoksa tasarım yapmanın temel yöntemlerinden biri mi olmalı? Bir moda öğrencisinin eğitim hayatı boyunca renk, form, siluet, kumaş ve koleksiyon geliştirmeyi öğrenmesi uzun zamandır eğitimin doğal bir parçası. Bugün ise bu listeye başka sorular ekleniyor. Bir ürün ne kadar süre kullanılacak? Tamir edilebilecek mi? Malzemesi nereden geliyor? Üretim sonrasında ne olacak? Tasarımcı yalnızca yeni bir ürün yaratmaktan mı sorumlu, yoksa o ürünün içinde bulunacağı sistemi de düşünmeli mi? İngiltere'nin Norwich kentinde bu hafta devam eden Sustainable Fashion Week 2026, tam da bu dönüşümün küçük fakat dikkat çekici örneklerinden birini sunuyor. 26 Eylül–4 Ekim tarihleri arasında gerçekleşen Norwich programının merkezi, ikinci kez Norwich University of the Arts (NUA). Ancak etkinlik üniversite kampüsüyle sınırlı değil. Norwich Castle Museum, John Lewis Norwich, ikinci el ve yeniden kullanım odaklı New-U ve NANSA gibi farklı aktörler programın parçaları arasında yer alıyor. Norwich University of the Arts Böylece sürdürülebilir moda, öğrencilerin üzerinde çalıştığı akademik bir başlıktan çıkıp kentin farklı noktalarında karşılaşılan ortak bir meseleye dönüşüyor. Bu Yılın Meselesi Daha Az Tüketmekten Biraz Daha Büyük Sustainable Fashion Week'in 2026 teması “Threads of Resistance” — “Direnişin İplikleri.” Etkinliğin arkasındaki A Single Thread, bu yılki yaklaşımı aşırı tüketime ve hızlı moda sistemine karşı alternatifler oluşturmak üzerinden tanımlıyor. Onarmak, yeniden kullanmak, yeniden giymek ve var olan kıyafetlerin ömrünü uzatmak programın merkezinde. Üstelik organizasyon kendisini özellikle topluluk odaklı bir hareket olarak konumlandırıyor. A Single Thread Bu ayrım önemli. Çünkü sürdürülebilir moda tartışması uzun süre tüketicinin “daha iyi ürün satın alması” üzerinden ilerledi. Daha sürdürülebilir kumaşlar, daha etik markalar, daha bilinçli alışveriş… Oysa döngüsel moda tartışmasının giderek büyüyen bölümü artık başka bir soruya yöneliyor: Her ihtiyacın karşılığı gerçekten yeni bir ürün olmak zorunda mı? Norwich programında görünür onarım, doğal boyama, eko-baskı, ileri dönüşüm, eski tişörtlerden yeni ürünler yapma, dokuma ve kıyafet takası gibi etkinliklerin bir arada bulunması bu nedenle anlamlı. Üniversite öğrencilerinin işleri ise kampüsten çıkarılarak John Lewis Norwich'in vitrin ve mağaza alanlarına taşınıyor. Norwich University of the Arts Burada onarım, nostaljik bir el işi faaliyeti olmaktan çıkıyor; moda sistemindeki “satın al–kullan–at” döngüsüne alternatif bir beceri olarak yeniden tanımlanıyor. Değişim Moda Okulunda mı? Norwich örneğinin BMH açısından en ilginç tarafı ise etkinlik programından çok üniversitenin eğitim yaklaşımında ortaya çıkıyor. Norwich University of the Arts, sürdürülebilirliği yalnızca moda ve tekstil öğrencilerinin seçebileceği özel bir çalışma alanı olarak tarif etmiyor. Üniversitenin açıkladığı eğitim modelinde sürdürülebilir kalkınma yaklaşımı yaratıcı öğrenme stratejisinin içine yerleştirilmiş durumda; her eğitim biriminde öğrencilerin sürdürülebilir uygulamaları anlamasına ve kullanmasına yönelik öğrenme çıktıları bulunuyor ve en az bir proje doğrudan sürdürülebilirlik sorunlarına odaklanıyor. Bu yaklaşım aslında moda eğitimi açısından önemli bir zihniyet değişimini temsil ediyor. Çünkü bir tasarımcıya eğitim hayatının sonunda birkaç haftalık “sürdürülebilir moda” dersi vermekle, öğrencinin daha ilk tasarım kararından itibaren malzemeyi, atığı, kullanım süresini, üretimi ve ürünün sonraki yaşamını hesaba katmasını istemek aynı şey değil. İkincisinde sürdürülebilirlik bir uzmanlık alanı olmaktan çıkıyor. Tasarımın Kendisine Dönüşüyor. Bu düşünce Norwich'e özgü de değil. Ellen MacArthur Foundation'ın moda alanındaki döngüsel tasarım yaklaşımı, dönüşümün yalnızca “daha sürdürülebilir bir ürün” yaratmakla gerçekleşemeyeceğini; ürünlerin nasıl tasarlandığından onarım, yeniden satış, kiralama, yeniden üretim ve geri kazanım altyapısına kadar bütün sistemin düşünülmesi gerektiğini savunuyor. Vakfın eğitim kaynakları da döngüsel tasarım yaklaşımının üniversite müfredatlarına entegre edilmesine yönelik özel materyaller içeriyor. Ellen MacArthur Foundation Dolayısıyla yeni nesil moda tasarımcısının görevi yalnızca güzel bir ceket tasarlamak olmayabilir. Belki de o ceketin sökülebilirliğini, tamir edilebilirliğini, yeniden satılabilirliğini ve yıllar sonra malzemesinin ne olacağını da düşünmesi gerekecek. Tamir Etmek Yeniden Ekonomik Bir Beceriye Dönüşüyor Norwich'teki görünür onarım ve yeniden kullanım etkinliklerini yalnızca bilinçlendirme çalışmaları olarak görmek de eksik kalabilir. Çünkü 2026 itibarıyla tamir ve ikinci el modelleri moda sektöründe giderek daha fazla iş modeli başlığı altında tartışılıyor. Ellen MacArthur Foundation'ın Mayıs 2026'da yayımladığı çalışmada yeniden satış ve onarım modelleri, kaynak verimliliğinin yanında ekonomik değer ve istihdam yaratabilecek büyüyen bir alan olarak değerlendiriliyor. Aynı çalışma, mevcut ekonomik düzenin birçok ülkede hâlâ yeni ürün üretmeyi mevcut ürünü dolaşımda tutmaktan daha avantajlı hale getirdiğine dikkat çekiyor. Bu açıdan bakıldığında üniversitedeki bir onarım atölyesinin anlattığı şey yalnızca “eski kıyafetinizi çöpe atmayın” değil. Öğrenciler açısından bu beceriler gelecekte kurulabilecek onarım servislerinin, yeniden satış platformlarının, yeniden üretim modellerinin ve döngüsel moda işletmelerinin de başlangıç noktası olabilir. Norwich programında yaratıcı kariyer, serbest çalışma ve değişen sektöre uyum sağlama üzerine mezun buluşmalarının sürdürülebilir moda programıyla yan yana yer alması bu nedenle tesadüf değil. Şehrin Tekstil Geçmişi de Hikâyenin İçinde Norwich'in bu programa ev sahipliği yapması ayrıca tarihsel bir katman taşıyor. Kentin tekstille ilişkisi yeni değil. Norfolk Museums Service koleksiyonlarında Norwich'e özgü şalların yanı sıra 18. yüzyıldan kalma worsted kumaş desen kitapları, ipekler ve 19. yüzyıl tekstil örnekleri bulunuyor. Kentin tekstil geçmişi bugün müze koleksiyonlarında hâlâ izlenebiliyor. Norfolk Museums Service Bu nedenle Norwich Castle Museum'ın Sürdürülebilir Moda Haftası programına katılması ayrıca anlamlı. Bir tarafta geçmişte kumaşın nasıl üretildiğini, kullanıldığını ve saklandığını gösteren tekstil mirası; diğer tarafta yeni neslin moda ürünlerini nasıl daha uzun süre dolaşımda tutabileceğini tartıştığı atölyeler bulunuyor. Aslında moda tarihiyle moda geleceği aynı masaya oturuyor. Carry Somers ile Moda Doğayla Yeniden İlişkilendiriliyor Programın dikkat çeken isimlerinden biri de Fashion Revolution'ın kurucu ortaklarından Carry Somers. Somers'ın The Nature of Fashion kitabı etrafında şekillenen konuşması; kıyafet ile toprak, tekstil hammaddeleri, iklim değişikliği ve biyolojik çeşitlilik arasındaki bağlantıları ele alıyor. Norwich University of the Arts Bu da sürdürülebilir moda eğitiminde yaşanan bir başka dönüşüme işaret ediyor. Çünkü moda uzun yıllar boyunca çoğunlukla koleksiyonun bitmiş hali üzerinden öğretildi. Bugün ise bir kumaşın hikâyesi artık kumaş mağazasında başlamıyor. Pamuktan yüne, selülozik liflerden boya maddelerine kadar moda, tarım sistemleriyle, toprakla, suyla, kimyayla ve biyolojik çeşitlilikle doğrudan bağlantılı. Dolayısıyla geleceğin tasarımcısının malzemeyi yalnızca dokusu ve görünümü üzerinden değerlendirmesi giderek daha yetersiz hale geliyor. Üniversite Artık Yalnızca Sektöre Çalışan Yetiştirmiyor Norwich modelinin belki de en ilginç tarafı burada ortaya çıkıyor. Geleneksel moda eğitiminin temel amaçlarından biri öğrenciyi var olan sektöre hazırlamaktı. Koleksiyon hazırla. Portfolyo oluştur. Staj yap. Markaya gir. Ürün geliştir. Fakat sektörün kendisi dönüşmesi gereken sistem olarak görülmeye başladığında moda okulunun görevi de değişiyor. Üniversite artık yalnızca öğrencisine “Bu sektörde nasıl çalışırsın?” sorusunun cevabını vermiyor. Bir başka soruyu da sormaya başlıyor: “Bu Sektör Başka Türlü Nasıl Çalışabilir?” İşte sürdürülebilir moda eğitiminin asıl potansiyeli belki de burada. Çünkü üniversiteler markaların günlük ticari baskılarından kısmen uzakta; henüz ekonomik olarak ölçeklenmemiş fikirlerin, yeni malzemelerin, farklı üretim yöntemlerinin ve alışılmışın dışındaki iş modellerinin denenebileceği alanlar yaratabiliyor. Bu da öğrenciyi yalnızca sektörün gelecekteki çalışanı değil, sektörün çalışma biçimini sorgulayabilecek bir aktör haline getiriyor. Ama Bir Moda Haftası Sistemi Değiştirmeye Yetmez Elbette birkaç günlük atölyeler, kıyafet takasları ve öğrenci sergileri küresel moda sektörünün üretim hacmini ya da atık sorununu tek başına değiştiremez. Hatta sürdürülebilirliğin yalnızca bireysel tüketici davranışlarına indirgenmesi, üretim miktarları, şirket stratejileri, tedarik zincirleri ve politika gibi çok daha büyük yapısal meseleleri görünmez bırakma riski de taşıyor. Tam da bu nedenle Norwich örneğinin asıl değeri “insanlara daha sürdürülebilir alışveriş yapmayı öğretmesinden” çok başka bir yerde. Üniversite, perakende, müze, ikinci el ekonomisi, öğrenciler ve şehir sakinlerini aynı tartışmanın içine sokuyor. Böylece sürdürülebilirlik bir ürün etiketi olmaktan uzaklaşıp tasarım, kullanım, bakım, onarım, eğitim ve ekonomi arasındaki ilişkileri yeniden düşünme meselesine dönüşüyor. Belki de moda eğitiminin önündeki en önemli değişim de bu. Geleceğin tasarımcılarına sürdürülebilirliğin ne olduğunu anlatmak yerine, sürdürülebilirlik olmadan tasarım yapmayı giderek daha zor hale getirmek. Norwich'te bu hafta denenmekte olan şey biraz da bu.

Contemporary Istanbul’un 21. edisyonunda binlerce ziyaretçi, yüzlerce sanatçı ve binden fazla eser Tersane İstanbul’da bir araya geldi. Ancak büyük ölçekli bir sanat organizasyonunun geride bıraktıkları yalnızca sergiler, yeni karşılaşmalar ve sanat piyasasına ilişkin tartışmalar değil. Fuar sırasında ortaya çıkan yaklaşık 10 ton atığın ayrıştırılarak yeniden değerlendirilmesi ve bir bölümünün sanat üretiminde kullanılması planlanıyor. Bu çalışma, sanat dünyasında giderek daha fazla konuşulan bir soruyu da yeniden gündeme getiriyor: Bir kültür etkinliği sona erdiğinde geride ne bırakıyor? Bir sanat fuarını gezerken çoğunlukla gördüğümüz şey eserdir. Duvarlar, yerleştirmeler, heykeller, galeriler, koleksiyonerler ve kalabalıklar... Fakat birkaç günlüğüne kurulan büyük kültür organizasyonlarının arkasında çok daha kapsamlı bir fiziksel sistem bulunuyor. Standlar kuruluyor, ambalajlar açılıyor, eserler taşınıyor, alanlar yeniden düzenleniyor, binlerce insan aynı mekânda hareket ediyor ve fuar sona erdiğinde bütün bu geçici yapı yeniden sökülüyor. Dolayısıyla çağdaş sanat dünyasının sürdürülebilirliği tartışılırken yalnızca sanatçıların kullandığı malzemelere bakmak yeterli değil. Serginin kendisinin nasıl kurulduğu, işletildiği ve söküldüğü de bu tartışmanın bir parçası. Contemporary Istanbul'un Ardında Kalanlar Contemporary Istanbul’un 21. edisyonu bu yıl 16 ülkeden 70 galeri, 736 sanatçı ve 1.372 eseri Tersane İstanbul’da bir araya getirdi. Fuara 22 galeri ilk kez katılırken beş gün boyunca toplam 38.500 ziyaretçi etkinliği gezdi. Program yalnızca galeri stantlarından da oluşmadı. Focus Asia bölümüyle Türkiye ve Asya arasındaki kültürel ilişkiler öne çıkarılırken; CIF Dialogues programında kültür kurumlarından mimariye, teknoloji ile sanat arasındaki ilişkiden yeni kuşak koleksiyonerliğine kadar farklı başlıklar tartışıldı. Sanat aynı zamanda fuar alanının dışına taşındı. Contemporary Istanbul x Tersane Istanbul Heykel Parkuru kapsamında 12 heykel alanın farklı noktalarına yerleştirilerek Tersane İstanbul’un kamusal alanıyla ilişki kurdu. Ancak böylesine büyük bir geçici kültür ekosistemi kaçınılmaz olarak başka bir çıktı daha üretti: atık. 10 Ton Atık Ayrıştırıldı Contemporary Istanbul sırasında temizlik ve saha operasyonlarını yürüten Wilco Group’un paylaştığı bilgilere göre fuar süresince ortaya çıkan yaklaşık 10 ton malzeme toplanarak ayrıştırıldı. Malzemelerin bir bölümü geri dönüşüm süreçlerine yönlendirilirken bir bölümünün ise şirketin Ar-Ge çalışmaları kapsamında yeniden değerlendirilmesi planlanıyor. Burada konuyu ilginç hale getiren ise sürecin yalnızca klasik anlamda bir atık toplama ve geri dönüşüm uygulamasıyla sınırlı kalmaması. Wilco Group, fuardan çıkan bazı malzemeleri kullanarak yeniden Tersane İstanbul’da sergilenebilecek sanat eserleri üretilmesine yönelik çalışmalar yürütüldüğünü açıkladı. Henüz hangi malzemelerin kullanılacağı, eserlerin kimler tarafından üretileceği, üretim süreci ya da sergileme takvimi açıklanmış değil. Dolayısıyla bugün için ortada tamamlanmış bir sanat projesinden ziyade geliştirilmekte olan bir dönüşüm fikri bulunuyor. Fakat düşüncenin kendisi önemli. Çünkü fuarın kurulması ve işletilmesi sırasında tüketilen bir malzemenin yeniden aynı kültürel ekosisteme dönmesi, atığın yalnızca bertaraf edilmesi gereken bir son ürün değil, yeni bir üretimin hammaddesi olarak ele alınabileceğini gösteriyor. Sanat Dünyasının Görünmeyen Malzemeleri Sürdürülebilir sanat tartışmalarında çoğu zaman sanat eserinin kendisine odaklanıyoruz. Bir sanatçı geri dönüştürülmüş plastik mi kullanıyor? Tekstil atıklarından mı üretiyor? Biyomalzemelerle mi çalışıyor? Buluntu nesneleri mi dönüştürüyor? Bunların hepsi önemli. Ancak sanat ekosisteminin çevresel etkisi eserin malzemesiyle başlamıyor ve bitmiyor. Uluslararası sanat fuarları ve bienaller; eserlerin taşınmasından geçici mimariye, aydınlatmadan ambalajlara, ziyaretçi ulaşımından catering sistemlerine kadar oldukça geniş bir operasyonel ağ oluşturuyor. Bu nedenle sürdürülebilirlik tartışmasının yeni aşaması belki de “sürdürülebilir sanat eseri”nden “sürdürülebilir sanat ekosistemi”ne geçmek. Contemporary Istanbul örneğinde 10 tonluk atığın görünür hale gelmesi tam da bu nedenle dikkat çekici. Çünkü rakam, ziyaretçinin çoğu zaman karşılaşmadığı başka bir fuar manzarasını ortaya çıkarıyor. Sanat duvardan indirildikten, galeriler ayrıldıktan ve ziyaretçiler eve döndükten sonra geriye kalan malzemenin ne olduğu sorusunu. Geri Dönüşümden İleri Dönüşüme Burada geri dönüşüm ile ileri dönüşüm arasındaki fark da önemli. Geri dönüşümde malzeme çoğunlukla işlenerek yeniden üretim zincirine dahil edilir. İleri dönüşümde ise mevcut malzeme mümkün olduğunca korunarak daha yüksek işlevsel, estetik ya da kültürel değere sahip yeni bir nesneye dönüştürülür. Bir sanat fuarından çıkan malzemelerin yeniden sanat üretiminde kullanılması bu açıdan sembolik bir döngü yaratabilir. Bir zamanlar eseri koruyan, taşıyan, sergileyen veya fuarın geçici altyapısının parçası olan malzeme bu kez doğrudan eserin kendisine dönüşebilir. Böylece malzemenin hikâyesi de sanat üretiminin bir parçası haline gelir. Elbette bunun gerçek anlamda bir sürdürülebilirlik uygulamasına dönüşebilmesi için yalnızca ortaya çıkan eserin değil, ne kadar malzemenin yeniden kullanıldığı, hangi işlemlerden geçtiği, dönüşüm sırasında ne kadar yeni kaynak tüketildiği ve kalan malzemelerin nasıl değerlendirildiği gibi verilerin de şeffaf biçimde paylaşılması gerekir. Çünkü sürdürülebilirlik açısından asıl mesele yalnızca “atıktan sanat yapmak” değil; daha az atık üreten sistemler kurabilmek. Belki de Bir Sonraki Adım Atığı Hiç Üretmemek Döngüsel ekonomi yaklaşımında atığın yeniden değerlendirilmesi önemli bir basamak. Ama ideal sistemde atık yönetimi, malzeme ortaya çıktıktan sonra başlamıyor. Daha tasarım aşamasında başlıyor. Bir sonraki sanat fuarının standları yeniden kullanılabilir mi? Geçici mimari sökülüp başka organizasyonlarda tekrar kurulabilir mi? Ambalaj malzemeleri ortak sistemlerde dolaşıma sokulabilir mi? Galeriler arasında tekrar kullanılabilir taşıma ekipmanları oluşturulabilir mi? Fuar sonrasında kaç ton malzemenin yeniden kullanıldığı veya geri dönüştürüldüğü kamuoyuyla paylaşılabilir mi? Belki de kültür ve sanat organizasyonlarında sürdürülebilirliğin geleceği için yola çıkarken bu sorularla başlamak en doğrusu. Sanat uzun zamandır bize nesnelere başka türlü bakmayı öğretiyor. Şimdi aynı bakışı, sanatın kendisini mümkün kılan sistemlere yöneltmenin zamanı olabilir. Contemporary Istanbul’dan geriye kalan 10 ton malzemenin bundan sonra neye dönüşeceğini henüz bilmiyoruz. Ama eğer bu malzemeler gerçekten yeniden sanat üretiminin içine girecekse, ortaya çıkacak eserlerin taşıdığı en ilginç hikâyelerden biri belki de tam olarak bu olacak: Bir sanat fuarının sonunda geriye kalanların, yeni bir sanat üretiminin başlangıcına dönüşmesi.

Murat Aytulum ve Gökhan Yavaş, 28 Eylül’de Moskova Moda Haftası kapsamında aynı podyumu paylaştı. Antalya Moda Haftası ile Moskova Moda Haftası arasındaki işbirliğiyle gerçekleşen defile, Türkiye’den çıkan tasarımın uluslararası moda sahnesinde nasıl bir dil kurabileceğine dair iki farklı yaklaşımı yan yana getirdi. Bir tarafta Doğu referanslarını çağdaş terzilikle buluşturan Murat Aytulum, diğer tarafta Anadolu’dan Seul’e uzanan kültürel katmanları sıfır atık yaklaşımıyla birleştiren Gökhan Yavaş vardı. Moda haftalarının belki de en ilgi çekici tarafı artık yalnızca gelecek sezon ne giyeceğimizi göstermeleri değil. Farklı şehirlerde, farklı kültürel hafızalardan çıkan tasarımcıların aynı takvim içinde yan yana gelmesi; modanın bugün nasıl çok merkezli bir yapıya dönüştüğünü de görünür kılıyor. 28 Eylül’de Moskova Moda Haftası’nda gerçekleşen “Antalya Fashion Week Presents GOKHANYAVAS – MURAT AYTULUM” defilesi de bu karşılaşmalardan biriydi. Antalya Moda Haftası ile Moskova Moda Haftası arasında geliştirilen karşılıklı tasarımcı değişimi kapsamında Murat Aytulum ve Gökhan Yavaş, İlkbahar/Yaz 2027 koleksiyonlarını Moskova’da sundu. Ancak aynı podyumda yer almalarına rağmen iki tasarımcının anlattığı hikâye oldukça farklıydı. Murat Aytulum’dan Doğu Referanslarıyla Yeniden Kurulan Terzilik Murat Aytulum’un Moskova’ya taşıdığı “Selam” İlkbahar/Yaz 2027 koleksiyonu, adını en temel insani temas biçimlerinden birinden alıyor. 2010 yılında İstanbul’da kendi markasını kuran tasarımcı, yeni koleksiyonunda erkek giyiminden gelen terzilik kodlarını kadın silüeti üzerinden yeniden yorumluyor. Keskin çizgiler, deri kullanımı ve siyah, gri ile nötr bej tonlarının ağırlıkta olduğu renk paleti; koleksiyonun daha kontrollü ve yapısal tarafını oluşturuyor. Bunun karşısında ise Doğu kültürlerinden gelen referanslar bulunuyor. Aytulum’un yaklaşımında bu unsurlar doğrudan folklorik bir temsil olarak kullanılmıyor; çağdaş kalıplar ve modern terzilik içinde daha soyut bir biçimde yeniden okunuyor. Bu anlamda “Selam”, kültürel mirası olduğu gibi yeniden üretmek yerine, onu bugünün tasarım dili içinde dönüştürmenin yollarını arayan bir koleksiyon. Aytulum daha önce yaptığı açıklamada Moskova’nın farklı kullanıcı profillerine ulaşmak açısından Türk tasarımcılar için yeni bir temas alanı yaratabileceğine dikkat çekmişti. Koleksiyonun 28 Eylül’de Manege Central Exhibition Hall’da sunulacağı da etkinlik öncesinde duyurulmuştu. Gökhan Yavaş’ın “Zırhlı Sessizlik”i Gökhan Yavaş’ın “Armored Silence / Zırhlı Sessizlik” koleksiyonunda ise coğrafya çok daha katmanlı. Güney Kore’deki Naejangsan Dağı’nın sisli yamaçlarından 1980’ler Seul’üne, İstanbul’un kent dokusundan Anadolu motiflerine uzanan farklı referanslar aynı koleksiyon içinde buluşuyor. İlk bakışta birbirinden uzak görünen bu coğrafyaları bir araya getiren temel unsur ise beden ile giysi arasındaki ilişki. Katmanlı silüetler bedeni kimi zaman bir zırh gibi çevrelerken, koleksiyon ilerledikçe daha sert mimari formlar yerini kadife ve transparan dantel gibi daha akışkan yüzeylere bırakıyor. Boncuk işlemeleri ve Çin iğne nakışı koleksiyonun zanaat tarafını güçlendirirken, kullanılan malzemelerin bir bölümü başka bir tartışmayı da beraberinde getiriyor. Atık. Markanın sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda koleksiyondaki bazı parçaların önceki sezonlardan kalan kumaşlarla üretilmesi, sürdürülebilirliği yalnızca koleksiyonun üzerine eklenen bir söylem olmaktan çıkarıp doğrudan üretim kararlarının içine yerleştiriyor. Bu küçük görünen tercih aslında moda endüstrisinin bugün karşı karşıya olduğu büyük sorulardan biriyle ilişkili: Yeni bir koleksiyon üretmek için her sezon mutlaka yeni malzeme üretmek gerekiyor mu? Yavaş’ın yaklaşımı bu soruya tasarım üzerinden başka bir ihtimal gösteriyor. Türk Modası Yalnızca “Geleneksel” Olmak Zorunda mı? İki koleksiyonu yan yana getiren noktalardan biri de burada ortaya çıkıyor. Türkiye’den çıkan tasarım uluslararası platformlarda uzun yıllar boyunca çoğunlukla geleneksel motifler, el sanatları ve Anadolu referansları üzerinden anlatıldı. Bunların önemli bir kültürel değer taşıdığı açık. Ancak yeni kuşak tasarımcıların önündeki soru artık biraz farklı: Bu miras çağdaş bir moda dilinin parçası hâline nasıl getirilebilir? Murat Aytulum geleneksel referansları terzilik üzerinden yeniden yorumlarken, Gökhan Yavaş farklı coğrafyalardan gelen imgeleri, zanaatı ve malzeme kullanımını aynı koleksiyon içinde katmanlandırıyor. Ortaya çıkan şey, “Türk modasının nasıl görünmesi gerektiğine” dair tek bir estetik cevap değil. Belki de tam tersine, birden fazla tasarım dilinin aynı anda var olabileceğini gösteren daha çoğulcu bir tablo. Antalya’dan Moskova’ya Uzanan Moda Ağı Defilenin bir başka dikkat çekici tarafı ise podyumun arkasındaki organizasyon modeli. Antalya Moda Haftası ile Moskova Moda Haftası arasında kurulan işbirliği, yalnızca Türk tasarımcıların Moskova’ya gitmesini değil, Rus tasarımcıların da Antalya’da koleksiyonlarını sunmasını kapsayan karşılıklı bir değişim modeli üzerine kuruluyor. İşbirliğinin önceki ayağında Rusya merkezli Big Brooch, Antalya Moda Haftası’nda koleksiyonunu sergilemişti. Moskova ayağında ise Gökhan Yavaş ve Murat Aytulum Türkiye’den programa katıldı. Antalya Moda Haftası’nın kurucusu Eda Meltem Yılmaz da aynı dönemde Moskova’da düzenlenen BRICS+ Moda Zirvesi’ne katıldı. Yılmaz, iki platform arasındaki ilişkiyi yalnızca tasarımcı değişimi değil, yaratıcı endüstriler arasında uzun vadeli bir iletişim alanı olarak tanımlıyor. Belki de bu nedenle Moskova’daki defileyi yalnızca “iki Türk tasarımcının yurtdışında podyuma çıkması” başlığıyla okumak eksik kalıyor. Çünkü moda endüstrisinde uluslararasılaşma artık yalnızca Paris, Milano, Londra veya New York’ta görünmek anlamına gelmiyor. Yeni moda ağları; farklı şehirler, bölgesel moda haftaları, tasarımcı değişimleri ve kültürler arası işbirlikleri üzerinden kuruluyor. Ve Türkiye’den tasarımcıların bu ağların içinde nasıl konumlandığı, önümüzdeki yıllarda koleksiyonların kendisi kadar konuşulmaya değer bir konu olabilir.

Moda dünyası hızla değişiyor. Bu değişimin merkezinde ise etik moda süreçleri yer alıyor. Sürdürülebilirlik ve adil üretim, artık sadece trend değil, zorunluluk haline geldi. Etik Moda Süreçleri Nedir? Etik moda süreçleri, çevreye ve insan haklarına saygılı üretim yöntemlerini kapsar. Bu süreçler, sadece ürünün tasarımından satışına kadar değil, aynı zamanda üretim aşamasındaki tüm adımları içerir. Amaç, doğaya zarar vermeden, çalışanların haklarını gözeterek kaliteli ürünler ortaya koymaktır. Bu süreçlerde dikkat edilen başlıca noktalar şunlardır: Adil ücret ve çalışma koşulları: İşçilerin haklarına saygı gösterilir. Çevre dostu malzeme kullanımı: Organik ve geri dönüştürülebilir materyaller tercih edilir. Enerji ve su tasarrufu: Üretim sırasında kaynaklar verimli kullanılır. Atık yönetimi: Atıklar minimuma indirilir ve geri dönüşüm sağlanır. Bu kriterler, markaların sadece kâr amacı gütmeyip, topluma ve doğaya katkı sağlamasını hedefler. Eye-level view of sewing machines in a sustainable fashion workshop Etik Moda Süreçlerinde Malzeme Seçimi Malzeme seçimi, etik moda süreçlerinin temel taşlarından biridir. Doğal ve organik kumaşlar, sentetik ve çevreye zarar veren materyallerin yerine geçer. Pamuk, keten, bambu gibi doğal lifler tercih edilir. Ayrıca geri dönüştürülmüş polyester gibi yenilikçi malzemeler de kullanılır. Malzeme seçiminde dikkat edilmesi gerekenler: Çevresel etkisi: Üretim sürecinde ne kadar su ve enerji kullanıldığı. Kimyasal kullanımı: Zararlı boyar maddeler ve kimyasalların olmaması. Dayanıklılık: Ürünün uzun ömürlü olması, hızlı tüketimi önler. Bu seçimler, hem doğayı korur hem de tüketicilere sağlıklı ürünler sunar. Üretim Aşamalarında Etik Yaklaşımlar Üretim süreci, etik modanın en kritik noktalarından biridir. Burada işçi hakları ve çevresel etkiler ön plandadır. İşte üretim aşamasında dikkat edilmesi gerekenler: Adil ücret politikası: Çalışanlar emeğinin karşılığını alır. Güvenli çalışma ortamı: İş sağlığı ve güvenliği standartları uygulanır. Çocuk işçi çalıştırmama: Yasalara ve etik kurallara tam uyum sağlanır. Enerji verimliliği: Yenilenebilir enerji kaynakları tercih edilir. Atık ve su yönetimi: Atıklar ayrıştırılır, su tüketimi minimize edilir. Bu uygulamalar, üretim sürecinin hem insan hem de çevre dostu olmasını sağlar. Close-up view of organic cotton fabric rolls in a textile factory Etik Moda Üretim Süreçlerinin Önemi Günümüzde moda endüstrisi, çevre kirliliği ve insan hakları ihlalleriyle anılıyor. Bu nedenle etik moda üretim süreçleri büyük önem taşıyor. Bu süreçler, sürdürülebilir bir gelecek için gereklidir. Ayrıca tüketiciler, satın aldıkları ürünlerin arkasındaki hikayeyi bilmek istiyor. Etik moda üretim süreçleri, şu avantajları sağlar: Çevre koruma: Doğal kaynakların tükenmesini önler. İnsan hakları: İşçilerin yaşam kalitesini artırır. Kaliteli ürün: Uzun ömürlü ve sağlıklı ürünler ortaya çıkar. Tüketici bilinci: İnsanları daha bilinçli alışverişe yönlendirir. Bu nedenlerle, etik moda sadece bir trend değil, sorumluluk haline gelmiştir. Etik Moda Süreçlerinde Tüketici Rolü Tüketici olarak senin de bu süreçte önemli bir rolün var. Alışveriş yaparken ürünlerin etik olup olmadığını sorgulamak, sürdürülebilir markaları desteklemek büyük fark yaratır. İşte yapabileceklerin: Ürün etiketlerini oku: Malzeme ve üretim bilgilerini kontrol et. Markaların şeffaflığına dikkat et: Üretim süreçlerini açıkça paylaşan markaları tercih et. Az ve öz alışveriş yap: Gereksiz tüketimden kaçın. İkinci el ve vintage ürünlere yönel: Moda döngüsünü uzat. Bu adımlar, etik moda üretim süreçlerinin yaygınlaşmasına katkı sağlar. Gelecekte Etik Moda Süreçleri Moda sektörü, teknolojik gelişmelerle birlikte etik moda süreçlerini daha da iyileştirebilir. Dijitalleşme, üretim takibini kolaylaştırır. Yeni malzemeler, çevre dostu alternatifler sunar. Ayrıca tüketici bilincinin artması, markaları daha sorumlu olmaya zorlar. Önümüzdeki yıllarda şu gelişmeler bekleniyor: Daha fazla geri dönüşüm: Atıkların hammaddeye dönüşümü artacak. Yenilenebilir enerji kullanımı: Fabrikalarda fosil yakıtlar azalacak. Şeffaflık ve sertifikasyon: Üretim süreçleri daha görünür olacak. Toplumsal sorumluluk projeleri: Markalar sosyal projelere daha fazla yatırım yapacak. Bu gelişmeler, etik modanın kalıcı olmasını sağlayacak. Etik moda üretim süreçleri hakkında daha fazla bilgi edinmek için etik moda üretim süreçleri sayfasını ziyaret edebilirsin. Böylece sürdürülebilir modanın detaylarını yakından takip edebilirsin.

Bir moda koleksiyonu yaratmak yalnızca doğru kumaşı seçmek, güçlü bir siluet çizmek ya da sezonun renklerini belirlemekten ibaret değil. Moda tasarımı; kültürü, sanatı, insanı, üretimi, toplumsal değişimleri ve hatta ekonomiyi okuyabilme becerisi gerektiren çok katmanlı bir yaratıcı alan. Bu nedenle moda tasarımcılarının eğitimi de yalnızca çizim masasında veya atölyede tamamlanmıyor. Bazen bir tasarımcının yaratıcı sürecini izlemek, onlarca teorik anlatımdan daha fazla şey öğretebilir. Bir koleksiyonun ilk fikirden podyuma nasıl taşındığını görmek; tasarımcı ile atölye arasındaki ilişkiyi anlamak, kişisel bir tasarım dilinin yıllar içinde nasıl geliştiğini keşfetmek ya da bir tasarımcının adının nasıl küresel bir moda markasına dönüştüğünü izlemek, özellikle genç moda tasarımcıları ve moda tasarımı öğrencileri için önemli bir görsel eğitim alanı yaratıyor. Moda belgeselleri tam da bu nedenle yalnızca ünlü tasarımcıların hayatlarını anlatan filmler olarak görülmemeli. İyi seçilmiş bir moda belgeseli, tasarımcının zihnine, araştırma yöntemine, ilham kaynaklarına, yaratıcı krizlerine, üretim süreçlerine ve moda endüstrisinin görünmeyen mekanizmalarına açılan bir pencere olabilir. Üstelik bugün moda tasarımcısının sorumluluk alanı geçmişe göre çok daha geniş. Tasarımcıdan yalnızca estetik açıdan güçlü bir ürün yaratması değil; malzemenin nereden geldiğini, giysinin kim tarafından ve hangi koşullarda üretildiğini, koleksiyonun çevresel etkisini, markanın ticari sürdürülebilirliğini ve tasarımın hangi hikâyeyi anlattığını da düşünmesi bekleniyor. Bu noktada Alexander McQueen'in koleksiyonları üzerinden modanın nasıl bir performansa dönüşebildiğini görmek ile Martin Margiela'nın moda sisteminin kurallarını nasıl sorguladığını anlamak aynı yaratıcı eğitimin farklı parçalarına dönüşüyor. Dries Van Noten kişisel bir estetik dil oluşturmanın önemini gösterirken, Dior and I haute couture dünyasında tek bir tasarım fikrinin onlarca kişinin emeğiyle nasıl hayata geçtiğini ortaya koyuyor. Fashion Reimagined ve The True Cost gibi yapımlar ise tasarımcının yalnızca giysinin görünümünden değil, içinde bulunduğu üretim sisteminden de bağımsız düşünülemeyeceğini hatırlatıyor. Çünkü iyi bir moda tasarımcısı olmak yalnızca modaya bakmakla ilgili değil. Sanata bakmak gerekiyor. Mimariye, tarihe ve topluma bakmak gerekiyor. Malzemeyi ve zanaatı anlamak gerekiyor. Üretim sistemini sorgulamak gerekiyor. Tüketicinin değişen beklentilerini okumak gerekiyor. Ve belki de en önemlisi, bütün bu etkilerin arasından kendine ait bir tasarım dili çıkarabilmek gerekiyor. Bu nedenle BiModaHayat için hazırladığımız bu seçkide yalnızca “moda hakkında belgeseller” değil; koleksiyon yaratma sürecinden kişisel tasarım dili geliştirmeye, moda markası kurmaktan sürdürülebilir üretime kadar bir moda tasarımcısının farklı yönlerini besleyebilecek belgeselleri bir araya getirdik. Bazıları dünyanın en önemli moda tasarımcılarının yaratıcı dünyalarına giriyor. Bazıları moda evlerinin perde arkasını gösteriyor. Bazıları ise bize daha temel bir soru sorduruyor: Bir tasarımcı yalnızca kıyafet mi tasarlar, yoksa dünyaya bakmanın yeni bir biçimini mi önerir? İşte moda tasarımcılarının, moda öğrencilerinin ve moda endüstrisinin yaratıcı tarafıyla ilgilenen herkesin izlemesi gereken belgeseller… Dior and I — 2014 Raf Simons'ın Dior'daki ilk haute couture koleksiyonunu hazırlama sürecini izliyor. Simons'ın tasarım fikrinin eskizden kumaşa, atölyeden defileye nasıl dönüştüğünü görmek açısından çok güçlü. Özellikle tasarımcı ile petites mains arasındaki ilişkinin önemini gösteriyor. Tasarımcıya bıraktığı soru: Bir fikir, büyük bir ekip tarafından üretilirken hâlâ ne kadar “senin” fikrindir? Dries — Dries Van Noten Ben bu listenin olmazsa olmazlarından biri yapardım. Yönetmen Reiner Holzemer, Dries Van Noten'i bir yıl boyunca takip ediyor ve dört koleksiyonun oluşum sürecini gösteriyor. Kumaş, nakış, baskı, renk, bahçe, sanat ve kişisel estetik arasındaki ilişki çok iyi görülüyor. Ayrıca bağımsız bir tasarımcı markasının büyük moda grupları dışında nasıl var olabileceğine dair de önemli bir perspektif sunuyor. Tasarımcıya bıraktığı soru: Trendleri takip etmeden tanınabilir bir tasarım dili kurulabilir mi? Martin Margiela: In His Own Words — 2019 Moda tasarım eğitimi alan biri için özellikle önemli. Margiela kendi sesiyle kariyerini, anonimlik tercihini, dekonstrüksiyon yaklaşımını ve moda sistemine bakışını anlatıyor. Filmde arşiv çizimleri, giysiler ve tasarım süreçleri üzerinden onun kıyafet kavramını nasıl yeniden düşündüğü görülüyor. Tasarımcıya bıraktığı soru: Yeni bir şey yaratmak için gerçekten “yeni” bir malzemeye mı ihtiyacımız var? McQueen — 2018 Alexander McQueen'in yaratıcı dünyasını anlamak için. Özellikle koleksiyonların yalnızca “giyilebilir ürünler” değil; hikâye, performans, tarih, beden ve sahne tasarımıyla kurulmuş bütüncül dünyalar olabileceğini gösteriyor. Film, McQueen'in önemli koleksiyonları üzerinden kariyerini ele alıyor. Tasarımcıya bıraktığı soru: Bir defile ürün sunumu olmaktan çıkıp nasıl anlatıya dönüşür? Unzipped — 1995 Isaac Mizrahi'nin bir koleksiyon hazırlığını izliyoruz. İlhamın nerelerden gelebileceğini göstermesi bakımından çok değerli: filmlerden, popüler kültürden, insanlardan ve gündelik görüntülerden… Ardından bütün bunların koleksiyon ve defileye dönüşümünü görüyoruz. Tasarımcıya bıraktığı soru: İlham toplamakla fikir kopyalamak arasındaki sınır nerede? Valentino: The Last Emperor — 2008 Valentino Garavani'nin kariyerinin son dönemini ve Giancarlo Giammetti ile kurduğu moda imparatorluğunu anlatıyor. Burada önemli olan yalnızca elbise tasarımı değil; tasarımcı kimliği ile marka arasındaki ilişki. Tasarımcıya bıraktığı soru: Bir tasarımcının adı ne zaman kişiden çıkıp markaya dönüşür? House of Cardin — 2019 Pierre Cardin'i yalnızca Space Age estetiği açısından değil, moda tasarımını ürün, marka, lisanslama ve küresel iş modeline dönüştüren isimlerden biri olarak gösteriyor. Cardin'in Dior çevresinden başlayarak kendi görsel evrenini kurma hikâyesi özellikle genç tasarımcılar için öğretici. Tasarımcıya bıraktığı soru: Tasarımcı aynı zamanda girişimci olmak zorunda mı? Westwood: Punk, Icon, Activist — 2018 Vivienne Westwood üzerinden tasarımın moda trendlerinden çok daha fazlası olabileceğini gösteriyor: tarih, altkültür, punk, politik tavır, çevre aktivizmi ve marka yönetimi aynı kişide birleşiyor. Film aynı zamanda bağımsız bir moda evini büyütmenin zorluklarına da giriyor. Tasarımcıya bıraktığı soru: Bir tasarım dili aynı zamanda dünyaya karşı bir tavır olabilir mi? Fashion Reimagined — 2022 Mother of Pearl tasarımcısı Amy Powney, bir koleksiyonu tarladan bitmiş giysiye kadar mümkün olduğunca sürdürülebilir biçimde üretmeye çalışıyor. Film, sürdürülebilirlik söyleminin arkasındaki gerçek tasarım ve tedarik zinciri problemlerini gösteriyor. Tasarımcıya bıraktığı soru: Bir giysinin tasarımı çizim masasında mı başlar, hammaddenin üretildiği yerde mi? The True Cost — 2015 Doğrudan bir tasarımcı portresi değil; ama kıyafet tasarlayan birinin izlemesi gerektiğini düşünüyorum. Çünkü tasarım kararlarının üretim, emek, tüketim ve çevre üzerindeki sonuçlarını anlamadan bugün moda tasarlamak giderek eksik kalıyor. Filmin odağı küresel moda üretim sisteminin gerçek maliyetleri. Tasarımcıya bıraktığı soru: Bir tasarımcı yalnızca giysinin görünümünden mi sorumludur? The First Monday in May — 2016 Metropolitan Museum of Art'ın China: Through the Looking Glass sergisinin ve Met Gala'nın hazırlığını anlatıyor. Moda ile sanat arasındaki sınırı tartışması nedeniyle özellikle konsept geliştirme, kürasyon ve koleksiyon anlatısı açısından tasarımcılar için değerli. Tasarımcıya bıraktığı soru: Moda ne zaman giysi olmaktan çıkıp kültürel bir nesneye dönüşür? The September Issue — 2009 Doğrudan tasarımcı belgeseli değil ama tasarımcının koleksiyonunu oluşturduktan sonra işin nasıl devam ettiğini anlaması için önemli. Vogue'un eylül sayısının hazırlanışı üzerinden editör, stilist, fotoğrafçı, tasarımcı ve moda medyası arasındaki güç ilişkilerini gösteriyor. Tasarımcıya bıraktığı soru: İyi tasarım tek başına görünür olmak için yeterli midir?

Geçtiğimiz hafta New York’ta podyumlarda alışıldık moda hikâyelerinden oldukça farklı bir karşılaşma yaşandı. Bir tarafta Canan Dağdeviren. Bir tarafta bilim. Diğer tarafta moda, sanat, zanaat ve kumaşların üzerinde taşınan kadın hafızası vardı. Bilim çoğu zaman sanatın ve modanın uzağında konuşulur. Biri ölçer, kanıtlar ve çözüm üretir; diğerleri hisseder, yorumlar ve anlatır diye düşünürüz. Oysa insanı anlamaya çalışan bu alanların sınırları sandığımız kadar kesin değil. Ve geçtiğimiz hafta New York’ta bunun oldukça güçlü bir örneğini gördük. MIT Media Lab’de insan bedeniyle bütünleşen teknolojiler üzerine çalışan Türk bilim insanı gururumuz Canan Dağdeviren, bu kez bir laboratuvarda değil, New York Menkul Kıymetler Borsası’nın tarihi işlem salonunda kurulan bir podyumdaydı. 17 Eylül 2026’da MIT Media Lab tarafından da duyurulan etkinlik, sivil haklar kuruluşu RISE’ın “What Were You Wearing? / Üzerinde Ne Vardı?” projesinin New York Moda Haftası kapsamındaki defilesiydi. Dağdeviren de cinsel şiddet mağdurlarına yönelik suçlayıcı dili sorgulayan bu etkinliğe katılan isimler arasında yer aldı. Fakat bu podyumun çıkış noktası alıştığımız moda haftası sorularından oldukça farklıydı. Aynı soru, iki bambaşka anlam Moda dünyasında “Ne giyiyordun?” sorusu son derece sıradan olabilir. Bir kırmızı halıda, bir defilede ya da moda haftasında sorulduğunda; tasarımcıyı, yaratıcılığı, kimliği ve kişisel ifadeyi konuşmaya açar. Fakat aynı soru cinsel şiddete maruz kalan bir kişiye yöneltildiğinde bütünüyle başka bir anlam kazanır. Ne giymiştin? Neden onu giymiştin? Neden oradaydın? Sorular bazen saldırganın eyleminden uzaklaşıp mağdurun davranışına, bulunduğu yere veya kıyafetine yönelir. RISE tam da bu anlam değişimini görünür kılmak için “What Were You Wearing?” projesini oluşturdu. Kuruluş, cinsel şiddet mağdurlarının yaşadıklarından kıyafetlerinin sorumlu tutulamayacağını savunuyor ve çok temel bir cümlenin altını çiziyor: Kıyafet rıza değildir. RISE’ın kendi anlatımıyla proje, moda dünyasında kimlik ve yaratıcılıkla ilişkilendirilen aynı sorunun, cinsel şiddet bağlamında nasıl mağduru suçlayan bir araca dönüşebildiğini sorguluyor. Projenin daha önce Birleşmiş Milletler Genel Merkezi, Dünya Ekonomik Forumu, Dünya Sağlık Örgütü ve farklı uluslararası kurumlarda sergilenen bir ayağı da bulunuyor. RISE nedir? Astronot, sivil haklar aktivisti ve RISE’ın kurucusu Amanda Nguyen tarafından başlatılan kuruluş, özellikle cinsel şiddet mağdurlarının hakları ve adalete erişimleri konusunda çalışan bir sivil haklar hareketi. RISE yalnızca farkındalık kampanyaları yürütmüyor; mağdurların yasal haklarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar da gerçekleştiriyor. Kuruluşun savunuculuk sürecinin ardından 2022 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, cinsel şiddet mağdurlarının adalete erişimini güçlendirmeye yönelik bir kararı kabul etti. RISE ayrıca New York Moda Haftası kapsamında daha önce de cinsel şiddet mağdurları ve destekçilerini aynı podyumda buluşturan Survivor Fashion Show etkinlikleri düzenledi. Dolayısıyla New York Menkul Kıymetler Borsası’ndaki o podyumun amacı yeni bir sezonun estetik kodlarını göstermek değildi. Moda, mesajın taşıyıcısıydı. Katılımcıların bedenleri ve giysileri üzerinden, yıllardır mağdurlara yöneltilen bir sorunun anlamı tersine çevriliyordu. Peki Canan Dağdeviren neden o podyumdaydı? Canan Dağdeviren’i bu hikâyede yalnızca dünyaca tanınan bir bilim insanının sıra dışı bir moda haftası görünümü olarak okumak eksik kalır. Dağdeviren bugün MIT Media Lab’de Media Arts and Sciences doçenti, Conformable Decoders araştırma grubunun kurucusu ve direktörü; aynı zamanda MIT Media Lab’in kadın sağlığı programı WHx’in akademik lideri. Araştırmalarının merkezinde ise insan bedeni bulunuyor. Kaynak: Canan Dağdeviren Dağdeviren ve ekibi; hareket, basınç, ses, elektriksel aktivite ve biyokimyasal değişimler gibi insan bedeninin ürettiği fiziksel sinyalleri okuyabilen, vücutla bütünleşebilen teknolojiler geliştiriyor. Çalışmaları özellikle giyilebilir sağlık teknolojileri ve kadın sağlığı alanında yoğunlaşıyor. Bu nedenle o podyumda dikkat çekici bir kesişim vardı. Laboratuvarda insan bedenini dinlemeye çalışan bir bilim insanı, bu kez toplumun kadın bedenini nasıl okuduğuna ilişkin bir mesajın parçasıydı. Üstelik bunu yalnızca kelimelerle yapmıyordu. Dağdeviren’in üzerinde, tasarımcı, küratör ve araştırmacı İkbal Gülin Şenyuva Aktuğ tarafından kendisi için hazırlanan çağdaş bir Mor Cepken vardı: “The Purple Guard.” Ve tam bu noktada hikâye bilimden modaya, modadan sanata, sanattan zanaata ve kültürel hafızaya doğru genişliyordu. Hatay’ın mor ham ipeği… Denizli’nin ipek peştemali… Hereke dokuması ipek ve gümüş brokar… Hatay ipek şifonu… Geleneksel oyalar, iğne işleri ve yüründükçe hareket ederek ses çıkaran antika madalyonlar… Türkiye’nin farklı coğrafyalarından gelen tekstil unsurları ve kadın zanaatkârların emeği, insan bedeninin geleceği üzerine çalışan bir bilim insanının üzerinde buluşmuştu. MIT’nin yayımladığı tasarım dokümantasyonu da Mor Cepken’in farklı dönem ve bölgelerden gelen tekstil ve teknikleri çağdaş zanaatla bir araya getirdiğini gösteriyor. Belki de bu nedenle Canan Dağdeviren’in yürüyüşü birkaç dakikalık bir podyum anından çok daha fazlasına dönüştü. Çünkü moda burada yalnızca estetik değildi. Sanat yalnızca ifade değildi. Bilim de yalnızca laboratuvar değildi. Üçü aynı beden üzerinde, aynı sorunun etrafında buluşuyordu: İnsan bedenini nasıl anlıyor, nasıl koruyor ve onun hikâyesini nasıl görünür kılıyoruz? Ve bu soruya, geçmişten bugüne taşınan başka bir hikâye eşlik ediyordu: Mor Cepken.

Regent’s Park’ın güney ucundaki Viktorya dönemi kilisesi St. Cyprian’s, Clarence Gate, yüksek kemerlerinden süzülen sabah ışığıyla neredeyse koleksiyonun bir parçası gibiydi. Londra Moda Haftası’nın cuma sabahında Bora Aksu, bu tarihî mekânı birkaç dakikalığına geçmişle bugünün, İngiliz romantizmiyle Anadolu zanaatının birbirine karıştığı pastoral bir dünyaya dönüştürdü. İlk siluetler koridorda belirdiğinde hikâye neredeyse masalsıydı. Kabarık kollar, dantel fırfırlar, broderie anglaise yüzeyler, şeffaf katmanlar ve krem tonları; Aksu’nun yıllardır geliştirdiği kırılgan ama teatral romantizmi yeniden kuruyordu. Modeller, adeta başka bir yüzyıldan çıkıp kilisenin koridoruna bırakılmış pastoral gelinler gibiydi. Fakat koleksiyon uzun süre bu masumiyette kalmadı. Siluetler ilerledikçe romantizmin içine önce trençkotlar ve keskin terzilik, ardından önlük bağlarını hatırlatan kemerler, sıkıca sarılan kuşaklar ve yapılandırılmış erkek giyim kodları sızmaya başladı. Yumuşaklık ile disiplin, narinlik ile yapı aynı görünüm içinde karşı karşıya geliyordu. Finale yaklaşıldığında palet de karardı. Krem ve pudra tonlarının yerini derin bordo ve oxblood tonları aldı; açıkta bırakılan korseler ve beden boyunca ağaç kökleri gibi ilerleyen iplikler, koleksiyonun pastoral romantizmini daha gotik bir yere taşıdı. Arka planda duyulan 1970’ler İngiliz psychedelic folk ezgileri ise sahneyi bir defileden çok unutulmuş bir İngiliz kır hikâyesinin içine çekiyordu. Bu karşıtlığın arkasında ise iki farklı coğrafyadan, iki farklı zamandan gelen kadın hikâyeleri vardı. Mary Beale'in hikâyesi © National Portrait Gallery, London Koleksiyonun tarihsel çıkış noktası, 17. yüzyıl İngiliz portre ressamı Mary Beale. National Portrait Gallery, Beale'i koleksiyonundaki en erken profesyonel kadın sanatçı olarak tanımlıyor. Beale 1670'te Londra'da profesyonel stüdyosunu kurduğunda ailesinin temel geçim kaynağı haline gelmişti. Üstelik dönem için oldukça sıra dışı biçimde, eşi Charles Beale kendi işini bırakarak onun asistanlığını ve stüdyo yöneticiliğini üstlenmişti. Beale'in Discourse on Friendship adlı metni ise evlilikte kadın ve erkek arasındaki eşitliği savunuyordu. Aksu'nun ilgisini çeken yalnızca Beale'in resimleri değildi. Beale'in portrelerini yaptığı güçlü erkeklerin 17. yüzyıl giyim kodları da koleksiyonun içine girdi. Yapılandırılmış omuzlar, gömlekler, yelekler ve erkeksi terzilik; transparan kumaşlar, danteller ve Aksu'nun romantik kadın siluetleriyle karşı karşıya getirildi. Tasarımcı Reuters'a verdiği röportajda bu erkek giyim unsurlarını Mary Beale'in kişiliği ve Gaziantep'teki el işçiliğiyle bir araya getirmenin koleksiyonun temel karşıtlıklarından biri olduğunu anlatıyor. Ve tam burada hikâye Londra'dan Gaziantep'e uzanıyor. Antep işi yalnızca bir desen değil Kaynak: Unesco - © Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, 2024 Antep işi, Aralık 2025'te UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi'ne kaydedildi. UNESCO'nun tanımına göre yüzyıllardır uygulanan teknikte geleneksel olarak beyaz kumaş ve beyaz iplik kullanılıyor; kumaşın iplikleri çekiliyor ve kesiliyor, ardından oldukça hassas bir nakış sistemi oluşturuluyor. Günümüzde renkli kumaş ve ipliklerle yapılan örnekleri de bulunuyor. Tekniğin en önemli özelliklerinden biri ise seri üretime uygun olmaması. (unesco) Kaynak: Unesco - © Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, 2024 UNESCO özellikle bunun dikkat ve yüksek beceri gerektiren bir el işi olduğunu vurguluyor. Bilgi çoğunlukla kadınlar, özellikle anneler ve büyükanneler aracılığıyla kız çocuklarına hem uygulama hem sözlü aktarım yoluyla geçiyor. Dolayısıyla burada korunan yalnızca bir nakış tekniği değil; bir üretim bilgisi, sosyal ilişki ve kuşaklar arası hafıza. Aksu da Gaziantep ziyaretinde bu üretim biçimini yerinde gözlemledi. Reuters'a verdiği röportajda bazı kadınların iplikleri çektiğini, bazılarının düğümleme, bazılarının ise iğne işini gerçekleştirdiğini; parçaların hazırlanmasının kimi zaman altı, yedi hatta sekiz ay sürebildiğini anlatıyor. Bu ayrıntı koleksiyonun belki de en önemli cümlesini kuruyor. Çünkü burada moda açısından değerli olan yalnızca Antep işinin podyumda görünmesi değil. Bir parçanın üzerinde harcanan zamanın yeniden görünür hale gelmesi. Altı ay süren bir işçilik çağında hızlı moda ne anlama geliyor? Aksu'nun Reuters'a söylediği şu ifade, koleksiyonun BMH açısından en dikkat çekici tarafını ortaya koyuyor: “Something completely against fast fashion.” Tasarımcı, üretilen parçaların tüketilip ortadan kaybolacak nesneler değil, sonraki kuşaklara aktarılabilecek şeyler olmasını istediğini söylüyor. Modellerin podyumda özellikle yavaş yürüdüğünü; izleyicinin yüzeyleri ve dokuları gerçekten görebilmesi için defilenin temposunu da buna göre tasarladığını anlatıyor. Moda endüstrisinin bugün yaşadığı en temel problemlerden biri tam da burada yatıyor. Bir kıyafetin fiyatını görüyoruz. Ama zamanını görmüyoruz. Kumaşı görüyoruz. Ama tekniği bilmiyoruz. Nakışı görüyoruz. Ama onu yapan kişinin kaç saatini verdiğini çoğu zaman bilmiyoruz. Antep işi gibi zanaatlar bu görünmez zamanı yeniden kıyafetin içine yerleştiriyor. Bu nedenle koleksiyonu yalnızca “geleneksel Türk motiflerinin modern moda ile buluşması” şeklinde okumak eksik kalır. Buradaki sorun motiften çok üretim kültürü. Gaziantep ile Londra arasında kurulan köprü Numéro Netherlands da koleksiyonu değerlendirirken Gaziantepli yerel zanaatkârlarla hazırlanan Antep işi detaylarının krem ve pastel tonlarda kullanıldığını ve bazı çalışmaların aylar sürdüğünü vurguluyor. Yayın, bu emeği koleksiyona “zaman, sabır ve kolektif bağlılık” duygusu kazandıran bir unsur olarak yorumluyor. Türkiye basınında ise özellikle Antep işinin uluslararası görünürlüğü öne çıktı. Fakat kültürel mirasın moda ile ilişkisinde görünürlük tek başına yeterli değil. Bora Aksu Bir zanaatın geleceği, yalnızca ünlü bir podyumda sergilenmesiyle değil; zanaatkârın görünür olması, bilginin aktarılmaya devam etmesi, ekonomik değerinin korunması ve yeni kuşakların bu işi sürdürebilmesiyle mümkün. Bora Aksu'nun koleksiyonu bu açıdan önemli bir tartışmanın kapısını açıyor. Geleneksel teknikleri çağdaş tasarımın içine almak, onları bir müze objesine dönüştürmeden yaşatmanın yollarından biri olabilir. Ancak bunun kalıcı olabilmesi için podyumun ardından üretim ilişkilerinin de devam etmesi gerekiyor. Sürdürülebilirlik yalnızca malzemeyle ilgili değil Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Koleksiyonun tamamını, üretim zinciri, malzeme kaynakları, karbon etkisi veya çalışma koşullarına ilişkin ayrıntılı veriler olmadan “sürdürülebilir koleksiyon” olarak tanımlamak doğru olmaz. Fakat koleksiyonun savunduğu zaman, dayanıklılık, zanaat bilgisi ve kuşaklar arası aktarım, sürdürülebilir moda tartışmasının önemli bir başka tarafını gösteriyor. Çünkü moda yalnızca daha az su kullanan kumaşlardan ibaret değil. Bir ürünün neden saklanacağı da önemli. Bir ceketi veya elbiseyi on yıl sonra hâlâ değerli yapan nedir? Malzemesi mi? Tasarımı mı? Hikâyesi mi? Yoksa onu üretmek için harcanan insan emeğini bilmek mi? Belki de hepsi. İki farklı yüzyılın kadınları Mary Beale 17. yüzyılda, kadınların profesyonel sanat yaşamına katılmasının olağan olmadığı bir dünyada kendi emeğinden geçimini sağlayan bir sanatçıydı. Gaziantepli kadınlar ise yüzyıllardır ellerindeki üretim bilgisini birbirlerine aktarıyor. Bora Aksu'nun İlkbahar/Yaz 2027 koleksiyonunun en güçlü tarafı belki de bu iki hikâyeyi birbirine benzetmeye çalışmadan aynı soruda buluşturması. Bir kadının ürettiği şey nasıl kalıcı olur? Bir resim. Bir nakış. Bir kıyafet. Bunların her biri, üreticisinin zamanından bir parçayı geleceğe bırakıyor. Hızlı modanın en büyük vaadi sürekli “yeni” olmakken, Bora Aksu bu sezon başka bir ihtimali hatırlatıyor: Belki de modanın geleceğini kurmak için her zaman yeni bir şey icat etmek gerekmiyor.Bazen geleceğin en değerli malzemesi, kaybetmemeyi başardığımız bilgidir.

Gigi Hadid’in Vogue World Milano’yu açtığı Valentino couture elbise yalnızca 1.680 saatlik bir el işçiliği gösterisi değildi. Geri dönüştürülmüş Venedik yorganlarından yaratılan tasarım, modanın bugün sorması gereken daha önemli bir soruyu gündeme taşıdı: Geleceği yaratmak için gerçekten her şeyi yeniden üretmek zorunda mıyız? Gigi Hadid at Vogue World: Milano. Arnold Jerocki/Getty Images 22 Eylül gecesi Milano’nun Galleria Vittorio Emanuele II’si alışıldık anlamda bir podyum değildi. Vogue World Milano 2026, beş bölüm boyunca İtalya’nın zanaat geçmişinden endüstriyel üretimine, akıllı tekstillerden geleceğin modasına uzanan bir hikâye kurdu. Etkinliğin ana fikri de tam olarak buydu: teknoloji çağında zanaat ve insan dokunuğu. Fakat gecenin bu fikrini belki de en güçlü anlatan görüntü daha ilk dakikalarda geldi. Gigi Hadid, Alessandro Michele imzalı Valentino Haute Couture elbisesiyle podyumu açtı. İlk bakışta Rönesans tablolarından çıkmış gibi görünen hacimli siluet; kabarık kolları, geniş eteği, fildişi organze fırfırlı yakası ve manşetleriyle geçmişe bakıyordu. Ama elbisenin asıl hikâyesi kumaşın geçmişindeydi. Bu elbise yeni değildi. Ama daha önce elbise de değildi. Valentino’nun İlkbahar/Yaz 2025 Haute Couture koleksiyonundan gelen tasarım, Michele’in modaevinin kreatif direktörü olarak hazırladığı ilk couture koleksiyonunun parçalarından biriydi. Elbisenin patchwork yüzeyi geri dönüştürülmüş Venedik yorganlarından oluşturuldu. Ve tamamlanması 1.680 saatlik el işçiliği gerektirdi. (British Vogue) Burada durmak gerekiyor. Çünkü bu bilgi, elbisenin yalnızca ne kadar pahalı veya ne kadar zahmetli üretildiğini anlatmıyor. Bir zamanlar başka bir işleve sahip olan tekstil parçaları sökülüyor, seçiliyor, yan yana getiriliyor, kompozisyon kuruluyor ve haute couture seviyesinde bambaşka bir nesneye dönüşüyor. Bir ev tekstilinin geçmişi silinmiyor. Yeni tasarımın malzemesine dönüşüyor. Ve tam da burada moda sektöründe sıkça birbirinin yerine kullanılan iki kavramın arasındaki fark görünür hale geliyor. Geri dönüşüm mü, ileri dönüşüm mü? Vogue elbiseyi “recycled Venetian quilts” ifadesiyle tanımlıyor. Ancak döngüsel tasarım terminolojisi açısından sürece biraz daha yakından baktığımızda ilginç bir ayrım ortaya çıkıyor. Klasik tekstil geri dönüşümünde, ürün çoğunlukla parçalanır; kumaş liflerine veya hammaddelerine ayrılır ve bu malzemeden yeni bir materyal oluşturulur. İleri dönüşümde, upcycling veya remaking, ise mevcut tekstilin gömülü değeri mümkün olduğunca korunur. Avrupa Çevre Ajansı da kumaşın yeni ürünlerde yeniden kullanılmasını, lif seviyesinde geri dönüşümden ayırıyor ve kumaş seviyesinde yeniden üretimi sıklıkla “upcycling” olarak tanımlıyor. Ellen MacArthur Foundation ise remaking kavramını mevcut ürün veya bileşenlerden yeni bir ürün yaratılması olarak açıklıyor. (Avrupa Çevre Ajansı) Dolayısıyla Venedik yorganları liflerine ayrılıp yeniden ipliğe dönüştürülmediyse – yayımlanan bilgiler böyle bir işlemden söz etmiyor. Valentino elbisesini yalnızca geri dönüşüm olarak tanımlamak eksik kalıyor. Bu, çok daha güçlü biçimde bir yeniden yapım ve ileri dönüşüm örneği olarak okunabilir. Yorgan hâlâ kumaştır. Ama artık couture’dur. Valentino Haute Couture spring/summer 2025. Filippo Fior Patchwork aslında yeni bir fikir değil Belki de görünümün en ilginç tarafı burada başlıyor. Bugün “upcycling” dediğimiz birçok yöntem, moda tarihinin büyük bölümünde zaten hayatın doğal bir parçasıydı. Kumaş değerliydi. Bir giysi eskidiğinde kumaşı atılmıyor; başka bir giysiye, örtüye ya da ev tekstiline dönüşebiliyordu. Küçük kumaş parçalarını bir araya getiren patchwork teknikleri de çoğu zaman bu kaynak bilincinin estetik sonucuydu. Endüstriyel moda sistemi ise bize başka bir refleks öğretmişti. Yeni tasarım, yeni malzeme demekti. Alessandro Michele’in yaptığı şey bu denklemi tersine çeviriyor. Yeni tasarım için yeni kumaş üretmek yerine mevcut tekstil geçmişini tasarımın merkezine yerleştiriyor. Bu nedenle elbiseye yalnızca “nostaljik” demek de haksızlık olur. Çünkü geçmişe ait bir üretim yöntemini kullanarak geleceğin en önemli tasarım meselelerinden birine cevap veriyor; Elimizdeki malzemenin değerini nasıl yükseltebiliriz? 1.680 saat bize başka bir şeyi daha anlatıyor Sürdürülebilir moda tartışması çoğu zaman malzemeler üzerinden ilerliyor. Organik pamuk. Geri dönüştürülmüş polyester. Alternatif deri. Yeni nesil biyomalzemeler. Oysa bir ürünün değerini belirleyen yalnızca hammaddesi değil. İnsan emeği de ürünün içine gömülü bir kaynak. Vogue World Milano’nun ilk bölümü boşuna “The Artisanal Revolution – Zanaatkâr Devrimi” olarak adlandırılmamıştı. Rönesans esintili brokarlar, danteller, süslemeler ve elle işlenen yüzeyler üzerinden İtalya’nın zanaat geleneğine bakıldı. (Vogue) Valentino elbisesinin 1.680 saatlik üretim süresi de hızlı modanın alıştığımız zaman ölçeğinin tam karşısında duruyor. Bugün bazı giysiler tasarımdan mağazaya haftalar içinde ulaşırken, tek bir couture parçanın hazırlanmasına aylarca insan emeği ayrılabiliyor. Elbette haute couture tek başına sürdürülebilir moda çözümü değil. Ancak bize unuttuğumuz bir şeyi yani Bir giysinin arkasında zaman varsa, onu atmak da zorlaşır" düşüncesini hatırlatıyor. Asıl sürdürülebilirlik estetik olabilir mi? Sürdürülebilir tasarımın uzun yıllardır karşılaştığı problemlerden biri, “çevreci” ürünlerin estetikten taviz vermesi gerektiği düşüncesiydi. Gigi Hadid’in Valentino görünümü bunun tam tersini söylüyor. Malzemenin ikinci hayatı tasarımın kusuru olarak saklanmıyor. Aksine, elbisenin bütün görsel dili onun üzerine kuruluyor. Her farklı desen, her farklı kumaş parçası, her farklı doku elbisenin görsel zenginliğini artırıyor. Başka bir deyişle burada sürdürülebilirlik tasarıma sonradan eklenen bir özellik değil. Tasarımın kendisi. Ve belki de ileri dönüşümün gerçekten ölçeklenebilmesi için moda sektörünün ulaşması gereken nokta tam olarak bu. Tüketicinin bir ürünü yalnızca “sürdürülebilir olduğu için” değil, güzel olduğu için istemesi. Vogue World'deki döngüsellik bununla da sınırlı değildi Gecenin sürdürülebilirlik perspektifi yalnızca Valentino elbisesinde görülmedi. Vogue, defilede kullanılan bazı moda parçaları ve aksesuarların etkinliğin resmi vintage ve pre-loved partneri eBay üzerinden temin edildiğini de özellikle belirtiyor. (Vogue) Runway seçkisinde arşiv parçalarının yeniden ortaya çıkması da dikkat çekiciydi. Vogue’un defile değerlendirmesinde Roberto Capucci ve Romeo Gigli gibi İtalyan moda tarihinin isimlerine ait vintage tasarımların tekrar podyuma taşınması gecenin önemli unsurları arasında gösteriliyor. (Vogue) Bu küçük gibi görünen kararların ortak bir tarafı var. Moda tarihinin değerini yalnızca müzede korumuyorlar. Onu yeniden dolaşıma sokuyorlar. Bir giysinin ikinci kez giyilmesi, bir arşiv parçasının yeniden sahneye çıkması, bir yorganın couture elbiseye dönüşmesi… Bir ürünün hayatı gerçekten nerede bitiyor? Vogue World Milano’nun kurgusunda en anlamlı geçişlerden biri de buydu. İlk bölüm Rönesans zanaatına ayrılırken dördüncü bölümün adı The Age of Intelligence – Zekâ Çağı idi. Burada sıcaklığa, harekete, performansa ve çevresel koşullara tepki verebilen akıllı ve sürdürülebilir tekstiller üzerinden moda ile teknoloji buluşturuldu. Son bölüm ise doğrudan geleceğin modasını hayal etmeye ayrıldı. (Vogue) Yani anlatı aslında el → makine → endüstri → teknoloji → hayal gücü şeklinde ilerliyordu. Fakat gecenin ironisi belki de moda geleceği anlatmak için Milano'ya geldiğinde, en güçlü görüntülerinden biri teknoloji laboratuvarından değil, eski Venedik yorganlarından çıkmasıydı. Belki de modanın geleceği hep yeni olmak zorunda değil Moda uzun yıllardır yenilik kavramını “daha önce hiç yapılmamış olan” üzerinden tanımladı. Yeni koleksiyon. Yeni sezon. Yeni kumaş. Yeni trend. Yeni ürün. Oysa döngüsel ekonominin modaya önerdiği düşünce biraz farklı: Yeni olan, her zaman yeni üretilmiş olmak zorunda değil. Ellen MacArthur Foundation'ın döngüsel moda yaklaşımının merkezinde de ürün ve materyallerin mümkün olduğunca uzun süre ve mümkün olduğunca yüksek değerde dolaşımda tutulması bulunuyor. (ellenmacarthurfoundation.org) Bu nedenle Gigi Hadid’in üzerindeki Valentino elbiseyi yalnızca görkemli bir couture anı olarak görmek eksik olur. O elbisede üç farklı zaman aynı anda vardı: Geçmiş: Venedik yorganları ve patchwork kültürü. Bugün: Alessandro Michele’in couture tasarımı ve 1.680 saatlik zanaat. Gelecek: Elimizde bulunan malzemeyi yok etmek yerine yeniden değerli hale getiren bir moda sistemi ihtimali. Belki de Vogue World Milano’nun geceden kalan en önemli görüntüsü bu nedenle Gigi Hadid’in elbisesiydi. Çünkü bazen modanın geleceğini anlatmak için yeni bir kumaş icat etmek gerekmiyor. Bazen eski bir kumaşa yeterince dikkatli bakmak yetiyor. Burada önemli bir ayrım var. Tek bir ileri dönüştürülmüş couture elbise, bir modaevini veya moda endüstrisini bütünüyle sürdürülebilir hale getirmez. Gerçek dönüşüm; daha az kaynak kullanımı, uzun ömürlü tasarım, onarım, yeniden kullanım, ikinci el, yeniden üretim ve sonunda etkin lif geri dönüşümünü birlikte gerektiriyor. Avrupa Çevre Ajansı da tekstil sisteminin çevresel etkilerinin azaltılması için kullanım ömrünün uzatılması, yeniden kullanım, onarım ve daha etkili geri dönüşümün birlikte ele alınması gerektiğini vurguluyor. (Avrupa Çevre Ajansı) Ama sembollerin de önemi var. Dünyanın en görünür moda etkinliklerinden birinin açılışında, yeni üretilmiş kusursuz bir kumaş yerine geçmişi olan tekstillerden yapılmış bir elbisenin yer alması küçük bir ayrıntı değil. Kaynaklar: Vogue, Vogue Italia, British Vogue, European Environment Agency ve Ellen MacArthur Foundation'ın Vogue World Milano 2026, Valentino Haute Couture ve döngüsel tekstil sistemlerine ilişkin yayınları. (Vogue)

Barceló Hotel Group’un “Atıktan Sanata” projesi Contemporary Istanbul’da Bir çarşafın, havlunun ya da yastık kılıfının kullanım ömrü sona erdiğinde hikâyesi de bitmek zorunda mı? Otelcilik gibi tekstil kullanımının yoğun olduğu sektörlerde bu soru, atık yönetiminin ötesinde tasarımın ve döngüsel ekonominin de konusu haline geliyor. Barceló Hotel Group ile Devridaim Enstitüsü’nün hayata geçirdiği “Atıktan Sanata” projesi, Türkiye’deki otellerde kullanım ömrünü tamamlayan tekstilleri doğal boyalar, bitki baskıları, el işçiliği ve çağdaş sanat aracılığıyla yeniden yorumluyor. Kapadokya, İstanbul ve Ankara’daki otellerden toplanan tekstillerin dönüştürüldüğü çalışma; döngüsel ekonomi, yerel üretim bilgisi ve sanatı aynı süreçte buluşturuyor. Ortaya çıkan eser, 23–27 Eylül 2026 tarihleri arasında Tersane İstanbul’da düzenlenen Contemporary Istanbul’un 21. edisyonunda izleyiciyle buluşuyor. Barceló Hotel Group’un global sürdürülebilirlik yaklaşımı ReGen’in Türkiye’deki uygulamalarından biri olan proje kapsamında; grubun Kapadokya, İstanbul ve Ankara’daki otellerinde kullanılan çarşaf, havlu ve yastık kılıfları yeniden değerlendirildi. “Atıktan Sanata” projesi, döngüsel ekonomi yaklaşımını yerel üretim bilgisi ve çağdaş sanat pratikleriyle bir araya getiriyor. Kapadokya’dan İstanbul’a bir dönüşüm hikâyesi Proje kapsamında kullanım ömrünü tamamlayan otel tekstilleri, Kapadokya’dan toplanan bitkilerden üretilen doğal boyalar ile Barceló Cappadocia’nın mutfağından çıkan çay ve kahve posaları kullanılarak renklendirildi. Devridaim Enstitüsü tarafından bitki baskıları, el dikişleri ve nakışlarla yeniden yorumlanan tekstiller, bu sürecin sonunda çağdaş bir sanat eserinin malzemesine dönüştü. İklim değişikliğinin doğa üzerindeki etkilerine odaklanan eserde; seyrek bitki izleri azalan bitki örtüsünü, çatlak desenleri kuraklığı, güneş formu ise artan sıcaklıkları temsil ediyor. Atık değil, yeni bir döngünün başlangıcı Projenin çıkış noktasını anlatan Barceló Hotel Group Türkiye Ülke Müdürü Hasan Ekmen, çalışmayı grubun sürdürülebilirlik yaklaşımının bir parçası olarak değerlendirdi: “Dünyanın kaynakları sınırsız değil ve geleceği bugünün üretim ve tüketim alışkanlıklarıyla inşa edemeyiz. Grubumuzun global sürdürülebilirlik yaklaşımı Barceló ReGen, sürdürülebilirliği yalnızca çevresel etkiyi azaltmak olarak değil; bulunduğumuz destinasyonlarda ekonomik, sosyal ve çevresel değer üreten rejeneratif bir model olarak ele alıyor. ‘Atıktan Sanata’ projemiz ise bu yaklaşımın somut bir karşılığı. Türkiye’deki otellerimizde kullanım ömrünü tamamlayan tekstilleri atık olarak değil, yeni bir döngünün başlangıcı olarak değerlendirerek yerel bilgiyi çağdaş tasarımla, döngüsel ekonomiyi sanatın dönüştürücü gücüyle buluşturduk. Türkiye olarak grup içinde böyle bir çalışmaya öncülük etmeyi çok değerli buluyoruz. Çünkü geleceğin yalnızca daha az tüketmekten değil; kaynaklara yeniden bakmaktan, onları döngünün içinde tutmaktan ve daha fazla değer yaratmaktan geçtiğine inanıyoruz.” “Atıktan Sanata” projesi, 23–27 Eylül 2026 tarihleri arasında Tersane İstanbul’da gerçekleştirilen Contemporary Istanbul’un 21. edisyonunda ziyaret edilebilecek.

Bir dönem iş dünyasında büyümenin en güçlü yollarından biri, belirli bir sektörde uzmanlaşmak ve o alanda derinleşmekti. Bugün ise girişimcilik dünyasında farklı bir yaklaşım giderek daha görünür hale geliyor: sektörler arasında bağlantı kurmak. İnşaattan teknolojiye, e-ticaretten enerjiye, gastronomiden hizmet sektörüne uzanan farklı alanları birbirinden bağımsız değil, yeni iş modellerinin parçaları olarak değerlendiren genç girişimciler; yatırım ve büyüme stratejilerini de buna göre çeşitlendiriyor. Türkiye’deki girişimcilik verileri de ekonomideki hareketliliğin tek bir sektörle sınırlı olmadığını gösteriyor. Farklı sektörlerde ortaya çıkan yeni girişimler ve hızla büyüyen şirketler, yeni nesil iş dünyasının giderek daha çok disiplinler arası düşünmeye başladığına işaret ediyor. Bu dönüşüm beraberinde önemli bir soruyu da getiriyor: Geleceğin girişimcisi tek bir sektörde uzmanlaşan mı, yoksa farklı alanlar arasındaki fırsatları okuyabilen kişi mi olacak? Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Girişimcilik ve İş Demografisi 2024 verilerine göre Türkiye’de girişimlerin doğum oranı yüzde 15,8 olarak gerçekleşti. Yeni girişimlerde en yüksek payı yüzde 32,1 ile toptan ve perakende ticaret alırken, ulaştırma ve depolamanın payı yüzde 16,8, inşaatın payı ise yüzde 10,1 oldu. 2024 yılında hızlı büyüyen girişimlerin yüzde 23,5’i imalatta, yüzde 20,5’i ticarette ve yüzde 15,2’si inşaat sektöründe faaliyet gösterdi. Türkiye ekonomisinin önemli bir bölümünü oluşturan KOBİ’lerin sayısı ise 2024 itibarıyla 3 milyon 928 bine ulaştı. KOBİ’ler toplam girişimlerin yüzde 99,6’sını, istihdamın ise yüzde 68,5’ini oluşturdu. Bu tablo, girişimcilik ekosistemindeki hareketliliğin ve farklı iş modellerinin Türkiye ekonomisindeki ağırlığını da ortaya koyuyor. YENİ NESİL İŞ İNSANI FARKLI SEKTÖRLER ARASINDA BAĞ KURUYOR Bu kapsamda genç girişimcilerin tek bir faaliyet alanına bağlı kalmak yerine farklı sektörlerde ortaya çıkan fırsatları takip ettiğine dikkat çeken Medar İnşaat Yönetim Kurulu Başkanı ve NEFA Ticaret Platformu Kurucusu Mehmet Konuralp Yılmaz, yeni dönemde sektörler arasındaki sınırların giderek daha geçirgen hale geldiğini söyledi. Yılmaz, “Bugün inşaat sektöründe faaliyet gösteren bir girişimcinin teknolojiyi bilmeden, dijital ticareti takip etmeden ya da enerji alanındaki dönüşümü görmeden uzun vadeli bir büyüme planı oluşturması giderek zorlaşıyor. Bizim kuşağımızda tek bir sektörde ilerlemekten ziyade farklı alanların birbirini nasıl besleyebileceğine yönelik güçlü bir merak var. İnşaat, teknoloji, e-ticaret, enerji ya da gastronomi birbirinden tamamen kopuk dünyalar değil. Doğru iş modeli kurulduğunda bir alanda edinilen deneyim ve ilişki ağı başka bir alanda yeni bir fırsat yaratabiliyor” dedi. “AMAÇ HER SEKTÖRE GİRMEK DEĞİL, FIRSATI DOĞRU OKUMAK” Çok sektörlü girişimciliğin her alanda aynı anda yatırım yapmak anlamına gelmediğinin altını çizen Yılmaz, asıl değişimin girişimcilerin bakış açısında yaşandığını belirtti. Yılmaz, “Genç girişimcinin önünde artık yalnızca yaşadığı şehir ya da içinde bulunduğu sektör yok. Dünyadaki iş modellerini, tüketici davranışlarını ve yeni yatırım alanlarını aynı anda takip edebiliyor. Bu nedenle ‘Ben inşaatçıyım, yalnızca inşaatla ilgilenirim’ ya da ‘Ben teknoloji alanındayım, başka bir sektöre bakmam’ anlayışı giderek değişiyor. Burada önemli olan her sektöre girmek değil; farklı sektörlerdeki gelişmeleri okuyabilmek ve kendi işinizle nerede kesiştiğini görebilmek” diye konuştu. Genç girişimcilerin farklı sektörlerle daha fazla temas kurmasının yeni ortaklıkların ve iş modellerinin önünü açabileceğini ifade eden Yılmaz, bu yaklaşımın NEFA Ticaret Platformu’nun yapısında da karşılık bulduğunu söyledi. “FARKLI MASALARDA OTURMADAN YENİ FİKİRLER ÜRETMEK ZOR” Farklı sektörlerden iş insanlarını aynı ağ içerisinde buluşturmanın girişimcilik açısından önemine değinen Yılmaz, sözlerini şöyle sürdürdü: “Bir inşaatçının teknoloji girişimcisiyle, bir yazılımcının enerji sektöründen bir isimle, bir e-ticaret girişimcisinin gastronomi alanındaki bir yatırımcıyla aynı masaya oturması bazen hiç planlanmamış bir iş fikrinin başlangıcı olabiliyor. NEFA’da oluşturmaya çalıştığımız yapı da bunun üzerine kurulu. Ticaret yalnızca ürün ya da hizmet alıp satmak değil; bilgiye, deneyime ve doğru insanlara ulaşabilmek de ticaretin önemli bir parçası. Özellikle genç girişimcilerin kendi sektörlerinin dışındaki dünyalarla daha fazla temas kurması gerektiğini düşünüyorum.” Yeni dönemde girişimciliğin yalnızca şirket kurmakla değil; değişen tüketici alışkanlıklarını takip etmek, teknolojiyi iş süreçlerine dahil etmek ve farklı sektörler arasında iş birliği geliştirebilmekle şekilleneceğini belirten Yılmaz, “Önümüzdeki dönemde tek bir meslek ya da sektör tanımıyla kendisini sınırlandırmayan, farklı alanlardaki fırsatları okuyabilen girişimcileri daha fazla göreceğiz. Bence yeni nesil iş dünyasının en belirgin özelliklerinden biri de bu olacak” ifadelerini kullandı.